چرخهٔ خورشیدی (Solar cycle) تغییر دوره‌ای فعالیت مغناطیسی خورشید است که حدود ۱۱ سال طول میکشد. در اوج چرخه خورشید پر از لکه، شراره و طوفان است و در کمینه، سطح آن بسیار آرام میشود.
شمار لکه‌های خورشیدی ساده‌ترین نشانهٔ این چرخه است. هاینریش شواب در سال ۱۸۴۳ پس از سال‌ها رصد، این دوره‌ای بودن را کشف کرد. چرخه‌ها از سال ۱۷۵۵ شماره‌گذاری می‌شوند و چرخهٔ ۲۵ از دسامبر ۲۰۱۹ آغاز شد.
چرخهٔ خورشیدی چرا رخ می‌دهد؟
علت آن میدان مغناطیسی خورشید است. خورشید گازی (پلاسمایی) است و بخش‌های مختلفش با سرعت متفاوت می‌چرخند؛ استوا سریع‌تر از قطب‌ها. این چرخش دیفرانسیلی خطوط میدان مغناطیسی را می‌پیچاند و تقویت می‌کند و لکه‌ها پدید می‌آیند. حدود هر ۱۱ سال قطبیت میدان مغناطیسی خورشید جابه‌جا میشود، پس چرخهٔ مغناطیسی کامل حدود ۲۲ سال است.
اثر چرخهٔ خورشیدی بر زمین
در اوج چرخه، شراره‌های خورشیدی و خروج جرم از تاج بیشتر می‌شوند. اینها می‌توانند شفق قطبی درخشان، اختلال در ماهوارهها و ارتباطات رادیویی و گاهی آسیب به شبکهٔ برق ایجاد کنند. باد خورشیدی نیز در این دوره شدیدتر است. اوج چرخهٔ ۲۵ در اکتبر ۲۰۲۴ ثبت شد (منحنی هموارشدهٔ لکه‌ها با مقدار حدود ۱۶۱)، و ناسا و NOAA در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۴ از رسیدن خورشید به بیشینهٔ خورشیدی خبر دادند؛ از آن پس فعالیت به‌تدریج رو به کاهش است، هرچند شراره‌های بزرگ هنوز ممکن است.
یک دورهٔ بسیار کم‌فعالیت به نام «کمینهٔ ماندر» (حدود ۱۶۴۵ تا ۱۷۱۵ میلادی) تقریباً بدون لکه گذشت و با دوران سرد «عصر یخبندان کوچک» هم‌زمان بود.
پرسش‌های رایج
### چرخهٔ خورشیدی چند ساله است؟
چرخهٔ خورشیدی بهطور متوسط حدود ۱۱ سال طول میکشد. این دوره میتواند از حدود ۹ تا ۱۴ سال متغیر باشد.
### الان در کدام چرخهٔ خورشیدی هستیم؟
از دسامبر ۲۰۱۹ چرخهٔ ۲۵ آغاز شده است. اوج آن در اکتبر ۲۰۲۴ ثبت شد و از آن پس فعالیت رو به کاهش است.
### چرخهٔ خورشیدی چه تأثیری بر زمین دارد؟
چرخهٔ خورشیدی بر شدت شفق، طوفانهای ژئومغناطیسی و اختلال در ماهوارهها و ارتباطات اثر میگذارد. اثر آن بر آبوهوای زمین بسیار ناچیز است.
### قطبیت میدان مغناطیسی خورشید چه میشود؟
در اوج هر چرخه، قطبیت میدان مغناطیسی خورشید برعکس میشود. بنابراین چرخهٔ مغناطیسی کامل حدود ۲۲ سال است.