دانشنامهپدیده
اثر گلخانهای Greenhouse effect
اثر گلخانهای فرایندی است که در آن گازهایی مانند بخار آب، دیاکسید کربن و متان بخشی از گرمای تابیده‌شده از سطح سیاره را به دام می‌اندازند و دمای آن را بالاتر از حالت بی‌جو نگه می‌دارند.
نام‌های دیگر: گازهای گلخانهای
اثر گلخانهای به‌خودی‌خود بد نیست؛ ما به آن وابسته‌ایم. زمین بدون آن میانگین دمایی حدود ۱۸ درجهٔ زیر صفر می‌داشت و همه‌چیز یخ می‌زد؛ با آن، میانگین دما حدود ۱۵ درجهٔ بالای صفر است. مشکل تقویت بیش از حد این اثر است.
اثر گلخانهای چگونه کار می‌کند؟
خورشید بیشتر در نور مرئی تابش می‌کند و جو آن را تا حد زیادی عبور می‌دهد. سطح گرم‌شده انرژی را به‌صورت فروسرخ بازمی‌تاباند. گازهای گلخانهای این تابش را جذب و دوباره در همه جهت‌ها گسیل می‌کنند و بخشی از آن به زمین برمی‌گردد. نتیجه، گرم‌تر شدن سطح است (جو زمین).
گازهای گلخانهای کدام‌اند؟
- بخار آب، مهمترین گاز گلخانهای طبیعی که تابع دماست.
- دیاکسید کربن (CO₂)، که فعالیت انسان مقدارش را از حدود ۲۸۰ ppm پیش از انقلاب صنعتی به حدود ۴۲۰ ppm (در سال ۲۰۲۴) رسانده است.
- متان، اکسید نیتروژن و گازهای صنعتی.
نمونه‌هایی از دیگر سیارات
ونوس نمونهٔ اثر گلخانهای افسارگسیخته است: جو سنگین پر از CO₂ دمای سطح آن را به حدود ۴۶۰ درجهٔ سانتی‌گراد رسانده، گرم‌تر از عطارد که به خورشید نزدیک‌تر است. در مریخ جو بسیار رقیق است و اثر گلخانهای ضعیف دارد؛ بحث زمین‌سازی مریخ هم به همین اثر برمی‌گردد. برای سنجیدن منطقهٔ قابل سکونت نیز این اثر مهم است.
ارتباط با تغییر اقلیم
افزایش گازهای گلخانهای از سوختن سوخت‌های فسیلی و جنگل‌زدایی، گرمایش جهانی را به وجود آورده است (تغییر اقلیم).
پرسش‌های رایج
### اثر گلخانهای چیست؟
جذب و بازتاب بخشی از گرمای زمین توسط گازهای جو که سطح سیاره را گرم‌تر نگه می‌دارد.
### آیا اثر گلخانهای بد است؟
نه، بدون آن زمین یخزده بود. نگرانی از تقویت آن توسط فعالیتهای انسانی است.
### چرا ونوس از عطارد داغتر است؟
چون جو غلیظ و پر CO₂ ونوس اثر گلخانهای شدید دارد و گرما را به دام میاندازد.
### مهمترین گاز گلخانهای کدام است؟
بخار آب بیشترین سهم طبیعی را دارد، ولی دیاکسید کربن اصلیترین عامل گرمایش ناشی از انسان است.