دانشنامهرصد و ابزارمفهوم
تقویم جلالی Jalali calendar
تقویم جلالی تقویمی خورشیدی است که در سال ۱۰۷۹ میلادی به فرمان ملکشاه سلجوقی و با کار گروهی از ستارهشناسان از جمله عمر خیام اصلاح شد؛ آغاز سال آن لحظهٔ اعتدال بهاری است و پایهٔ تقویم هجری خورشیدی امروز ایران است.
نامهای دیگر: گاهشماری جلالی، ملکشاهی

تقویم جلالی (ملکشاهی) نظامی خورشیدی است که طول سالش با سال حقیقی خورشیدی سازگار است. ملکشاه سلجوقی، با لقب «جلالالدوله»، گروهی از ستارهشناسان را در اصفهان گرد آورد تا گاهشماری را اصلاح کنند. عمر خیام از اعضای مهم این گروه بود و مبدأ تقویم حدود سال ۱۰۷۹ میلادی گذاشته شد.
## تقویم جلالی چه تفاوتی با تقویمهای دیگر داشت؟
پیش از آن، سال ایرانی بدون کبیسهٔ منظم بود و آغاز نوروز در طول سال جابهجا میشد. در تقویم جلالی سال با لحظهٔ اعتدال بهاری آغاز میشود، یعنی هنگامی که خورشید به نقطهٔ حمل میرسد، و ماههای خورشیدی به ورود خورشید به برجها بسته است. با این کار نوروز همیشه در آغاز بهار میماند. طول سال نزدیک ۳۶۵٫۲۴۲ روز است و کبیسهگیری برای حفظ هماهنگی آغاز سال با اعتدال بهاری انجام میشود. دقت این روش از تقویم میلادی بیشتر برآورد میشود: گفته میشود خطایش یک روز در چند هزار سال است.
## جلالی تا هجری خورشیدی
تقویم جلالی قرنها در ایران به کار رفت. در سال ۱۳۰۴ خورشیدی (۱۹۲۵ میلادی) مجلس ایران تقویم هجری خورشیدی را با مبدأ هجرت پیامبر و ماههای فارسی تصویب کرد. این تقویم در مبنای خورشیدی و هماهنگی نوروز با اعتدال بهاری با تقویم جلالی پیوند دارد، اما نامها و طول ماههای امروزی با تقویم تاریخی جلالی یکسان نیست. دربارهٔ سال کبیسه هم این تقویم قاعدهٔ ویژهٔ خود را دارد.
پرسشهای رایج
تقویم جلالی را چه کسی ساخت؟
تقویم جلالی به فرمان ملکشاه سلجوقی و با کار ستارهشناسانی از جمله عمر خیام در حدود ۱۰۷۹ میلادی اصلاح شد.
سال در تقویم جلالی چگونه آغاز میشود؟
سال با لحظهٔ اعتدال بهاری آغاز میشود؛ یعنی ورود خورشید به برج حمل.
تقویم جلالی دقیقتر از میلادی است؟
بر پایهٔ برآوردهای معمول، تقویم جلالی خطای کمتری نسبت به تقویم میلادی دارد، هرچند اختلاف آنها در عمل ناچیز است.
تقویم جلالی با هجری خورشیدی چه رابطهای دارد؟
تقویم هجری خورشیدی امروز ایران بر پایهٔ ساختار جلالی و با مبدأ هجرت تنظیم شده است.
منابع
- CALENDARS ii. In the Islamic period · Encyclopaedia Iranica
آخرین بازبینی:
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از تقویم جلالی گفتهاند.







