گاه‌شماری هجری خورشیدی Solar Hijri calendar

گاه‌شماری هجری خورشیدی، که به تقویم شمسی هم شناخته می‌شود، سال را بر پایهٔ گردش زمین دور خورشید می‌شمارد. آغاز هر سال لحظهٔ اعتدال بهاری، یعنی آغاز فروردین و نوروز، است. این تقویم یکی از دقیق‌ترین تقویم‌های رایج جهان به شمار می‌آید.

سال و ماه‌ها در تقویم خورشیدی چگونه‌اند؟

سال هجری خورشیدی دوازده ماه دارد. شش ماه نخست (فروردین تا شهریور) ۳۱ روز، پنج ماه بعدی (مهر تا بهمن) ۳۰ روز، و اسفند ۲۹ روز یا در سال کبیسه ۳۰ روز است. ماه‌ها با فصل‌ها هماهنگ‌اند: بهار با فروردین آغاز می‌شود، و انقلاب تابستانی نزدیک پایان خرداد رخ می‌دهد.

سال گرمایی یا حاره‌ای حدود ۳۶۵٫۲۴۲ روز است، بنابراین تقویم باید سال کبیسه داشته باشد. رایج‌ترین قاعدهٔ سادهٔ آن حدوداً هر چهار سال یک‌بار است، ولی قاعدهٔ دقیق‌تر بر الگوی ۳۳ ساله تکیه دارد.

تاریخچهٔ این تقویم

ریشهٔ آن به تقویم ایرانی باستان می‌رسد. در سال ۴۷۱ هجری قمری (حدود ۱۰۷۹ میلادی) به فرمان ملکشاه سلجوقی گروهی از اخترشناسان، از جمله عمر خیام، تقویم جلالی را بر پایهٔ رصد تدوین کردند. این تقویم نوروز را بر اعتدال بهاری نگه می‌داشت.

در سال ۱۳۰۴ خورشیدی (۱۹۲۵ میلادی) مجلس ایران قانونی گذراند که تقویم هجری خورشیدی را رسمی کرد و نام و طول ماه‌ها را ثابت نمود. از ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ مبدأ رسمی تقویم موقتاً به شاهنشاهی تغییر کرد و سپس به هجرت بازگشت. ماه‌ها فروردین، اردیبهشت، خرداد، تیر، مرداد، شهریور، مهر، آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند نام دارند.

کاربرد امروز

علاوه بر ایران، تقویم رسمی افغانستان هم هجری خورشیدی است، هرچند نام ماه‌ها در آنجا گاهی متفاوت است. آغاز سال را با لحظهٔ اعتدال بهاری و بر پایهٔ وقت تهران تعیین می‌کنند: اگر اعتدال پیش از ظهر به وقت تهران رخ دهد، همان روز نخستین روز سال است، وگرنه روز بعد. اعتدال بهاری لحظه‌ای است که خورشید از جنوب به شمال استوای سماوی می‌گذرد.

پرسش‌های رایج

### تقویم هجری خورشیدی چیست؟
تقویم هجری خورشیدی تقویمی خورشیدی با مبدأ هجرت است که سالش با اعتدال بهاری آغاز می‌شود و در ایران و افغانستان رسمی است.

### سال هجری خورشیدی چند روز است؟
سال هجری خورشیدی ۳۶۵ روز و در سال‌های کبیسه ۳۶۶ روز است. میانگین آن به طول سال گرمایی، یعنی حدود ۳۶۵٫۲۴۲ روز، نزدیک است.

### چرا شش ماه اول سال ۳۱ روز است؟
بهار و تابستان در نیمکرهٔ شمالی بیش از ۱۸۶ روز طول می‌کشد، چون زمین در این بخش از سال در مدار بیضوی‌اش کندتر حرکت می‌کند. تقویم این ماه‌ها را ۳۱ روزه گرفته است.

### چه کسی تقویم جلالی را تدوین کرد؟
تقویم جلالی را گروهی از اخترشناسان از جمله عمر خیام به فرمان ملکشاه سلجوقی در حدود سال ۱۰۷۹ میلادی تدوین کردند.