دانشنامهجرم آسمانی
لیتیوم Lithium
لیتیوم عنصر شمارهٔ ۳ با نماد Li است؛ سبکترین فلز جهان که پایهٔ باتریهای شارژی گوشی، رایانه و خودروهای برقی است. این فلز نرم و نقره‌ای در طبیعت همیشه به شکل ترکیب یافت میشود.
نام‌های دیگر: عنصر لیتیوم
لیتیوم فلزی نقره‌ای، نرم و بسیار واکنش‌پذیر است. چگالی آن حدود ۰٫۵۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب است، یعنی نصف آب، پس اگر با آب واکنش نمی‌داد روی آن شناور می‌ماند. در طبیعت هرگز آزاد پیدا نمی‌شود و همیشه به‌صورت ترکیب در سنگ‌ها و آب شور دریاچه‌ها وجود دارد.
## لیتیوم چرا برای باتری مناسب است؟
اتم لیتیوم سبک است و الکترونش را آسان از دست می‌دهد و یون Li⁺ می‌سازد. در باتری لیتیومیونی، یون‌ها هنگام شارژ و تخلیه میان دو الکترود جابه‌جا می‌شوند. نتیجه باتری سبک با انرژی ذخیره‌ای زیاد است. به همین دلیل در گوشی، لپ‌تاپ، خودروی برقی و ماهواره به کار می‌رود. پژوهش‌گرانی که این باتری‌ها را توسعه دادند در سال ۲۰۱۹ جایزهٔ نوبل شیمی گرفتند. مهم‌ترین ذخایر لیتیوم در شورهزارهای آمریکای جنوبی و سنگ‌های استرالیا است.
## لیتیوم در جهان و مهبانگ
لیتیوم یکی از سه عنصری است که اندکی در مهبانگ ساخته شد، همراه با هیدروژن و هلیوم (هسته‌زایی مهبانگی). پیش‌بینی نظریه برای مقدار لیتیوم نخستین حدود سه برابر آن چیزی است که در ستاره‌های بسیار کهن دیده میشود؛ این ناسازگاری «مسئلهٔ لیتیوم کیهانی» نام دارد و هنوز بحث‌برانگیز است. در ستاره‌ها لیتیوم به‌سرعت نابود میشود و فراوانی کمی دارد.
## لیتیوم در پزشکی و صنعت
ترکیب‌های لیتیوم سال‌هاست برای درمان اختلال دوقطبی تجویز می‌شوند. لیتیوم در شیشه و سرامیک و روان‌کننده‌ها هم به کار می‌رود. لیتیوم با شعلهٔ سرخ‌رنگی می‌سوزد و در آتش‌بازی کاربرد دارد. این فلز با آب به‌شدت واکنش می‌دهد و هیدروژن آزاد می‌کند، پس نگهداری‌اش در روغن لازم است.
## پرسش‌های رایج
### لیتیوم چیست و چه کاربردی دارد؟
لیتیوم سبکترین فلز جامد است و بیشترین کاربردش در باتریهای لیتیومیونی است. از آن در دارو و شیشه هم استفاده میشود.
### لیتیوم از کجا به دست میآید؟
از آب شور زیرزمینی در شورهزارها و از کانیهایی مانند اسپودومن در معادن سنگ سخت. چین، شیلی، استرالیا و آرژانتین از تولیدکنندگان بزرگاند.
### آیا باتری لیتیومیونی خطرناک است؟
در صورت آسیب فیزیکی، شارژ نامناسب یا نقص ساخت، باتری میتواند داغ شود و آتش بگیرد. در استفادهٔ عادی با مدار محافظ امن است.