عدد اتمی، که با نماد Z نشان داده میشود، مهم‌ترین مشخصهٔ هر عنصر است. در اتم خنثی، شمار الکترونها هم با عدد اتمی برابر است. ترتیب عنصرها در جدول تناوبی بر همین عدد استوار است و هر عنصر یک واحد بیشتر از عنصر پیش از خود دارد: هیدروژن ۱، هلیوم ۲، لیتیوم ۳ و همین‌طور تا بالا.
## عدد اتمی چه چیزی را تعیین میکند؟
تغییر شمار پروتونها یعنی تغییر عنصر. اگر شمار نوترون‌ها فرق کند، همان عنصر می‌ماند و فقط ایزوتوپ دیگری از آن داریم؛ اگر شمار الکترونها فرق کند، اتم تبدیل به یون میشود. اما فقط تغییر پروتونها عنصر را عوض میکند. در واکنش‌های هسته‌ای، مانند همجوشی در ستاره‌ها، عدد اتمی تغییر میکند و عنصر تازه پدید می‌آید.
## عدد جرمی چیست؟
عدد جرمی (A) مجموع شمار پروتونها و نوترونهاست. برای نمونه کربن ۱۲ شش پروتون و شش نوترون دارد و کربن ۱۴ شش پروتون و هشت نوترون. بنابراین:
که در آن Z عدد اتمی و N شمار نوترونهاست. عدد جرمی همیشه عدد صحیح است، ولی جرم اتمی که در جدول می‌آید میانگین جرم ایزوتوپ‌های طبیعی است و اغلب اعشاری میشود.
## چگونه عدد اتمی کشف شد؟
در سال ۱۹۱۳ هنری موزلی با بررسی پرتو ایکس عنصرها دریافت بسامد آن به‌صورت منظم با شمارهٔ ترتیب عنصر تغییر میکند. این نشان داد که «بار هستهٔ» اتم، نه جرم، معیار درست ترتیب است. کشف او بعدها با مدل اتم رادرفورد و کشف پروتون جور شد.
## پرسش‌های رایج
### عدد اتمی و عدد جرمی چه فرقی دارند؟
عدد اتمی فقط شمار پروتونهاست و نوع عنصر را مشخص میکند. عدد جرمی مجموع پروتونها و نوترونهاست و ایزوتوپ را مشخص میکند.
### عدد اتمی طلا چند است؟
عدد اتمی طلا ۷۹ است، یعنی هستهٔ هر اتم طلا ۷۹ پروتون دارد. اگر این عدد عوض شود دیگر طلا نیست.
### با عدد اتمی چگونه میشود الکترونها را شمرد؟
در اتم خنثی شمار الکترونها با عدد اتمی برابر است، چون بار مثبت پروتونها و بار منفی الکترونها هم را خنثی میکنند. در یون این برابری بههم میخورد.