جدول تناوبی عنصرها Periodic table

جدول تناوبی نقشهٔ راهنمای شیمی است. هر خانه یک عنصر را با نماد، عدد اتمی و جرم اتمی‌اش نشان می‌دهد و جای هر عنصر دربارهٔ رفتار شیمیایی آن بسیار می‌گوید. تا سال ۲۰۲۵ جدول ۱۱۸ عنصر شناخته‌شده دارد که حدود ۹۰ عدد از آن‌ها در طبیعت یافت می‌شوند و بقیه در آزمایشگاه ساخته شده‌اند.

## جدول تناوبی چگونه ساخته شد؟
دیمیتری مندلیف، شیمی‌دان روسی، در سال ۱۸۶۹ عنصرها را به ترتیب جرم اتمی چید و دید ویژگی‌هایشان در فاصله‌های منظم تکرار می‌شود. او برای عنصرهای ناشناخته جای خالی گذاشت و خواص آن‌ها را پیش‌بینی کرد؛ پس از کشف گالیم و ژرمانیم که با پیش‌بینی او جور بودند، جدولش اعتبار یافت. در سال ۱۹۱۳ هنری موزلی نشان داد ترتیب درست بر پایهٔ عدد اتمی است، نه جرم.

## ردیف‌ها و ستون‌ها چه می‌گویند؟
- هر ردیف افقی «دوره» نام دارد و جدول هفت دوره دارد.
- هر ستون عمودی «گروه» است و جدول ۱۸ گروه دارد. عنصرهای یک گروه خواص شیمیایی مشابهی دارند، چون شمار الکترونهای لایهٔ بیرونی‌شان یکسان است.
- فلزها بیشتر در چپ و مرکز جدول‌اند، نافلزها در راست و نیمه‌فلزها در مرز میان آن‌ها.
- گروه ۱۸ گازهای نجیب هستند و گروه ۱ فلزهای قلیایی مانند لیتیوم.

## جدول تناوبی و ستاره‌ها
هیدروژن و هلیوم در مهبانگ و بیشتر عنصرهای دیگر در ستاره‌ها و رویدادهایی مثل ابرنواخترها و برخورد ستاره‌های نوترونی ساخته شده‌اند. بنابراین جدول تناوبی گزارش تاریخ کیهان نیز هست. آنچه جدول را منظم می‌کند چینش الکترون‌ها در لایه‌هاست و همین نظم در بطن مکانیک کوانتومی توضیح داده می‌شود.

## پرسش‌های رایج
### جدول تناوبی را چه کسی ساخت؟
نخستین جدول مؤثر را مندلیف در سال ۱۸۶۹ منتشر کرد، هرچند دانشمندان دیگری هم پیش‌تر به الگوهایی رسیده بودند. شکل امروزی جدول بر اساس عدد اتمی است.

### چند عنصر داریم؟
تا سال ۲۰۲۵ تعداد ۱۱۸ عنصر شناخته شده است؛ آخرین‌ها در آزمایشگاه‌ها ساخته شدند و عمر بسیار کوتاهی دارند.

### چرا بعضی عنصرها در یک ستون‌اند؟
چون الکترون‌های لایهٔ بیرونی یکسان دارند و در نتیجه رفتار شیمیایی مشابهی نشان می‌دهند. برای نمونه همهٔ گازهای نجیب لایهٔ بیرونی پر دارند و تقریباً واکنش نمی‌دهند.