رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم

جدول تناوبی Periodic table

جدول تناوبی عنصرها نمودار منظمی از همهٔ عنصرهای شیمیایی است که آن‌ها را بر پایهٔ عدد اتمی و ویژگی‌های مشترک در ردیف‌ها و ستون‌ها می‌چیند.

نام‌های دیگر: جدول مندلیف، جدول تناوبی عنصرها

جدول تناوبی
Wikimedia Commons / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · منبع تصویر

مشخصات

کاشفدمیتری مندلیف

از ویکی‌داده (CC0).

جدول تناوبی نقشهٔ راهنمای شیمی است. هر خانه یک عنصر را با نماد، عدد اتمی و جرم اتمی‌اش نشان می‌دهد و جای هر عنصر دربارهٔ رفتار شیمیایی آن بسیار می‌گوید. تا سال ۲۰۲۵ جدول ۱۱۸ عنصر شناخته‌شده دارد که حدود ۹۰ عدد از آن‌ها در طبیعت یافت می‌شوند و بقیه در آزمایشگاه ساخته شده‌اند.

## جدول تناوبی چگونه ساخته شد؟
دیمیتری مندلیف، شیمی‌دان روسی، در سال ۱۸۶۹ عنصرها را به ترتیب جرم اتمی چید و دید ویژگی‌هایشان در فاصله‌های منظم تکرار می‌شود. او برای عنصرهای ناشناخته جای خالی گذاشت و خواص آن‌ها را پیش‌بینی کرد؛ پس از کشف گالیم و ژرمانیم که با پیش‌بینی او جور بودند، جدولش اعتبار یافت. در سال ۱۹۱۳ هنری موزلی نشان داد ترتیب درست بر پایهٔ عدد اتمی است، نه جرم.

## ردیف‌ها و ستون‌ها چه می‌گویند؟
- هر ردیف افقی «دوره» نام دارد و جدول هفت دوره دارد.
- هر ستون عمودی «گروه» است و جدول ۱۸ گروه دارد. عنصرهای یک گروه خواص شیمیایی مشابهی دارند، چون آرایش الکترونهای آن‌ها شباهت‌هایی دارد؛ برای بسیاری از عنصرهای گروه‌های اصلی، شمار الکترون‌های ظرفیت نیز یکسان است.
- فلزها بیشتر در چپ و مرکز جدول‌اند، نافلزها در راست و نیمه‌فلزها در مرز میان آن‌ها.
- گروه ۱۸ گازهای نجیب هستند و گروه ۱، به‌جز هیدروژنِ نافلز، شامل فلزهای قلیایی مانند لیتیوم است.

## جدول تناوبی و ستاره‌ها
هیدروژن و هلیوم در مهبانگ و بیشتر عنصرهای دیگر در ستاره‌ها و رویدادهایی مثل ابرنواخترها و برخورد ستاره‌های نوترونی ساخته شده‌اند. بنابراین جدول تناوبی گزارش تاریخ کیهان نیز هست. آنچه جدول را منظم می‌کند چینش الکترون‌ها در لایه‌هاست و همین نظم در بطن مکانیک کوانتومی توضیح داده می‌شود.

پرسش‌های رایج

  1. جدول تناوبی را چه کسی ساخت؟

    نخستین جدول مؤثر را مندلیف در سال ۱۸۶۹ منتشر کرد، هرچند دانشمندان دیگری هم پیش‌تر به الگوهایی رسیده بودند. شکل امروزی جدول بر اساس عدد اتمی است.

  2. چند عنصر داریم؟

    تا سال ۲۰۲۵ تعداد ۱۱۸ عنصر شناخته شده است؛ آخرین‌ها در آزمایشگاه‌ها ساخته شدند و عمر بسیار کوتاهی دارند.

  3. چرا بعضی عنصرها در یک ستون‌اند؟

    چون شباهت آرایش الکترونی آن‌ها معمولاً به رفتار شیمیایی مشابه می‌انجامد؛ برابری شمار الکترون‌های لایهٔ بیرونی را نباید بی‌استثنا به همهٔ گروه‌ها تعمیم داد. برای نمونه همهٔ گازهای نجیب لایهٔ بیرونی پر دارند و تقریباً واکنش نمی‌دهند.

منابع

  1. 18.1 Periodicity · OpenStax / Rice University

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از جدول تناوبی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین