مگنتار Magnetar

مگنتار ستارهٔ مردهٔ بسیار چگالی است که پس از انفجار ابرنواختر به‌جا می‌ماند. هر مگنتار نوعی ستارهٔ نوترونی است، یعنی هسته‌ای با جرمی حدود ۱٫۵ برابر خورشید که در کره‌ای به قطر حدود ۲۰ کیلومتر فشرده شده است، ولی میدان مغناطیسی‌اش به ۱۰ به توان ۱۴ تا ۱۰ به توان ۱۵ گاوس می‌رسد؛ هزار برابر یک تپ‌اختر معمولی و حدود ۱۰ به توان ۱۴ تا ۱۰ به توان ۱۵ برابر میدان زمین.

مگنتار چگونه به وجود می‌آید؟

یکی از توضیح‌ها این است که اگر هستهٔ ستارهٔ در حال فروپاشی بسیار تندچرخ باشد، سازوکار دینام در لحظه‌های نخست می‌تواند میدان را تا چنین شدتی تقویت کند. نظریهٔ مگنتار را رابرت دانکن و کریستوفر تامسون در ۱۹۹۲ مطرح کردند. شمار مگنتارهای شناخته‌شده در راه شیری تا سال ۲۰۲۵ حدود ۳۰ است.

چرا مگنتارها دیدنی‌اند؟

میدان بسیار قوی در پوستهٔ ستاره تنش ایجاد می‌کند و گاه «زلزله‌های ستاره‌ای» رخ می‌دهد که انرژی عظیمی در قالب پرتو ایکس و گاما آزاد می‌کند. در ۲۷ دسامبر ۲۰۰۴ فوران عظیمی از مگنتار SGR 1806-20 به زمین رسید که با وجود فاصلهٔ حدود ۳۰ تا ۵۰ هزار سال نوری، یونوسفر زمین را برای لحظه‌ای آشفته کرد. در سال ۲۰۲۰ مگنتاری در کهکشان خودمان، SGR 1935+2154، نخستین‌بار انفجار سریع رادیویی ثبت‌شده از درون کهکشان ما را فرستاد؛ این یافته نشان داد دست‌کم برخی از این رخدادها از مگنتارها می‌آیند.

ویژگی‌های فیزیکی

میدان مغناطیسی مگنتارها در عرض حدود ۱۰ هزار سال فرو می‌پوسد، پس مگنتارها جوان و کم‌عمر محسوب می‌شوند.

پرسش‌های رایج

### مگنتار چیست؟
مگنتار ستارهٔ نوترونی‌ای است که میدان مغناطیسی‌اش از هر جرم شناخته‌شدهٔ دیگری در جهان قوی‌تر است.

### مگنتار از چه چیز ساخته شده؟
مگنتار تقریباً کاملاً از نوترون‌هایی فشرده تشکیل شده و پوسته‌ای نازک و جامد دارد. جرمش در حدود یک تا دو برابر خورشید است.

### آیا مگنتار برای زمین خطرناک است؟
نه. شناخته‌شده‌ترین مگنتارها هزاران سال نوری دورند. فقط فوران‌های بسیار قوی توانسته‌اند اثری کوتاه بر یونوسفر زمین بگذارند.