دانشنامهجرم آسمانی
تپاختر Pulsar
تپاختر ستارهٔ نوترونی چرخان و پرمغناطیسی است که باریکههای تابش را از قطب‌های مغناطیسی می‌تاباند و هنگام گذر باریکه از مقابل زمین، بهصورت تپهای منظم دیده میشود.
تپاختر، یا پولسار، ستارهٔ نوترونیی است که به‌سرعت میچرخد و با میدان مغناطیسی بسیار قوی‌اش دو باریکه تابش از قطب‌های مغناطیسی می‌فرستد. چون محور مغناطیسی با محور چرخش هم‌راستا نیست، باریکه‌ها مانند نور فانوس دریایی جاروب می‌کنند. هر بار که یکی از آن‌ها از مقابل زمین بگذرد، تپی کوتاه دریافت میشود.
تپاختر چگونه کشف شد؟
جوسلین بل برنل، دانشجوی دکترای دانشگاه کمبریج، در سال ۱۹۶۷ در دادهٔ تلسکوپ رادیویی گروه آنتونی هیویش علامتی را شناسایی کرد که با فاصلهٔ حدود ۱٫۳۳ ثانیه تکرار می‌شد. این علامت از جایی در صورت فلکی روباهک می‌آمد و PSR B1919+21 نام گرفت. در ابتدا حتی به شوخی «آدمک‌های سبز» نام گرفت، اما به‌زودی روشن شد که پدیده‌ای طبیعی است. هیویش در سال ۱۹۷۴ جایزهٔ نوبل فیزیک را گرفت، و نبود نام ژوسلین بل برنل در آن جایزه بحث‌هایی برانگیخت.
ویژگی‌های تپ‌اخترها
تپ‌اخترها از ستاره‌هایی ساخته شده‌اند که پس از ابرنواختر فروریخته‌اند. جرمی نزدیک به یک تا دو برابر جرم خورشید را در کره‌ای با شعاع حدود ده کیلومتر فشرده‌اند. دورهٔ تناوبشان از حدود ۱٫۴ میلی‌ثانیه تا چند ثانیه است. تپاختر مرکز سحابی خرچنگ حدود ۳۳ میلی‌ثانیه دوره دارد. تپ‌اخترهای میلی‌ثانیه‌ای، که توسط ماده‌ای از ستارهٔ همدم «بازچرخانده» شده‌اند، سریع‌ترین‌اند و بعضی بیش از ۷۰۰ بار در ثانیه می‌چرخند.
تپ‌اخترها به‌دلیل پایداری فوق‌العاده‌شان مانند ساعت‌های کیهانی‌اند. با آن‌ها نخستین سیاره‌های فراخورشیدی در سال ۱۹۹۲ پیدا شد و تپاختر دوتایی هالس–تیلور، که در ۱۹۷۴ کشف شد، با کاهش دورهٔ مداری‌اش در سال‌های بعد نخستین شاهد غیرمستقیم امواج گرانشی را داد. امروزه آرایه‌های زمان‌بندی تپاختر برای شناسایی امواج گرانشی بسیار کم‌بسامد به کار می‌روند.
پرسش‌های رایج
### تپاختر چیست؟
تپاختر ستارهٔ نوترونی در حال چرخشی است که باریکههای تابش آن بهصورت تپهای منظم به زمین میرسد.
### تپاختر چرا تپ میزند؟
تپاختر در واقع تپش نمیکند. باریکهٔ تابش آن با چرخش ستاره مانند نور فانوس دریایی میچرخد و هر بار که به زمین میخورد، یک تپ دیده میشود.
### نخستین تپاختر را چه کسی کشف کرد؟
جوسلین بل برنل نخستین تپاختر را در سال ۱۹۶۷ کشف کرد، هنگامی که دانشجوی دکترا بود.
فکت علمی
دانستنی‌ها
تصویر روز ناسا
تپاختر چرخان سحابی خرچنگ۲ شهریور ۱۴۰۴
توپ ابرنواختری تپاختر J0002 را به بیرون پرتاب میکند۱۰ مهر ۱۴۰۱
تپاختر چرخان سحابی خرچنگ۳۰ مرداد ۱۴۰۱