دانشنامهجرم آسمانی
مغناطیسسپهر مشتری Magnetosphere of Jupiter
مغناطیسسپهر مشتری بزرگترین ساختار پیوسته در منظومهٔ شمسی پس از هلیوسفر است؛ حبابی از میدان مغناطیسی نیرومند مشتری که میلیونها کیلومتر گسترده است و ذرات پرانرژی را در خود به دام می‌اندازد.
میدان مغناطیسی مشتری در سطح ابرها حدود ۱۰ تا ۲۰ برابر قوی‌تر از میدان مغناطیسی زمین است و گشتاور مغناطیسی آن حدود ۲۰ هزار برابر است. مغناطیسسپهر حاصل از آن چنان بزرگ است که اگر با چشم دیده می‌شد، در آسمان زمین بزرگ‌تر از ماه کامل به نظر می‌رسید. در سمت خورشید تا حدود ۵۰ تا ۱۰۰ برابر شعاع مشتری و در سمت مخالف، دمی دارد که تا حدود مدار زحل کشیده میشود.
منشأ میدان
این میدان در لایهٔ ژرف هیدروژن فلزی مشتری شکل می‌گیرد. در آن‌جا هیدروژن زیر فشار بسیار زیاد رسانای الکتریسیته میشود و چرخش سریع سیاره، جریان‌هایی پدید می‌آورد که میدان را مانند یک دینام تولید میکند. محور میدان حدود ۱۰ درجه نسبت به محور چرخش مشتری کج است.
نقش قمر آیو
آیو، قمر آتشفشانی مشتری، هر ثانیه حدود یک تن مادهٔ گازی، به‌ویژه دی‌اکسید گوگرد، در فضا رها میکند. این گازها یونیده می‌شوند و حلقه‌ای از پلاسما به نام چنبرهٔ پلاسمایی آیو را می‌سازند و بخش بزرگی از ذرات مغناطیسسپهر از همین‌جا می‌آیند. فیزیک پلاسما در مشتری با چرخش سریع سیاره، میدان را به صورت صفحه‌ای دیسک‌مانند می‌کشد.
تابش و شفق
ذرات بسیار پرانرژی که در میدان به دام می‌افتند، کمربندهای تابشی بسیار مرگبارتر از کمربند وان آلن زمین می‌سازند. این تابش در مأموریت‌هایی مانند گالیله و جونو مهندسان را به چالش می‌کشد؛ جونو برای همین مدارهای ویژه‌ای دارد. مشتری شفق‌های درخشان و بسیار قوی‌تر از زمین در قطب‌هایش دارد که با پرتو ایکس و فرابنفش دیده می‌شوند. قمر گانیمد تنها قمر شناخته‌شده‌ای با مغناطیسسپهر خودش درون مغناطیسسپهر مشتری است.
| ویژگی | مقدار تقریبی |
|---|---|
| قدرت میدان سطح | حدود ۱۰ تا ۲۰ برابر زمین |
| گسترش در سمت خورشید | ۵۰ تا ۱۰۰ شعاع مشتری |
| منبع اصلی پلاسما | قمر آیو |
پرسش‌های رایج
### مغناطیسسپهر مشتری چقدر بزرگ است؟
مغناطیسسپهر مشتری میلیونها کیلومتر گسترده است و دمش تا نزدیکی مدار زحل کشیده میشود. این بزرگترین ساختار سیارهای در منظومهٔ شمسی است.
### چرا مغناطیسسپهر مشتری اینقدر قوی است؟
چون مشتری هیدروژن فلزی رسانا دارد و بسیار سریع میچرخد، که دینامی نیرومند میسازد.
### آیو چه نقشی دارد؟
آیو با فورانهای آتشفشانیاش گاز به فضا میفرستد و این گاز به پلاسمایی تبدیل میشود که بخش بزرگی از مغناطیسسپهر را پر میکند.