دانشنامهجرم آسمانی
نوترینو Neutrino
نوترینو ذرهای بنیادی، بدون بار الکتریکی و با جرمی بسیار ناچیز است که تقریباً با ماده برهمکنش نمیکند و از زمین و بدن ما بی‌اثر میگذرد.
نوترینوها در واپاشی‌های هسته‌ای، در خورشید و ابرنواخترها و در برخورد پرتوهای کیهانی با جوّ پدید می‌آیند. آن‌ها از فراوان‌ترین ذرات جهان‌اند و هر ثانیه حدود ۶۰ میلیارد نوترینوی خورشیدی از هر سانتی‌متر مربع زمین عبور می‌کند، بی‌آنکه چیزی احساس کنیم.
## نوترینو چگونه کشف شد؟
ولفگانگ پائولی در ۱۹۳۰ برای حفظ انرژی در واپاشی بتا وجود ذرهای ناپیدا را پیشنهاد کرد و انریکو فرمی بعدتر نام نوترینو را به آن داد. نخستین آشکارسازی آزمایشگاهی در ۱۹۵۶ توسط کلاید کوان و فردریک رینس در کنار یک راکتور هسته‌ای انجام شد.
## گونه‌ها و نوسان نوترینو
نوترینو سه گونهٔ الکترونی، میونی و تاو دارد. در دههٔ ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ آزمایش‌ها نشان دادند که نوترینوها در مسیر خود از گونه‌ای به گونهٔ دیگر تغییر میکنند. این «نوسان» یعنی نوترینو جرم دارد، هرچند بسیار کم. این کشف در ۲۰۱۵ جایزهٔ نوبل فیزیک گرفت. این پدیده معمای مسئلهٔ نوترینوی خورشیدی را هم حل کرد.
## نوترینوها در نجوم
چون نوترینوها بی‌مانع از هستهٔ ستاره‌ها بیرون می‌آیند، اطلاعات مستقیمی از فرایندهایی مانند زنجیرهٔ پروتون-پروتون میدهند. در ۱۹۸۷ آشکارسازها نوترینوهای ابرنواختر SN 1987A را چند ساعت پیش از نورش ثبت کردند. آزمایشگاه‌هایی چون سوپرکامیوکاند در ژاپن و ایس‌کیوب در قطب جنوب برای شکار آن‌ها ساخته شده‌اند.
## پرسش‌های رایج
### نوترینو چیست؟
نوترینو ذرهای بنیادی و بدون بار با جرم بسیار کوچک است که تقریباً با هیچ مادهای برهمکنش نمیکند.
### چرا شناسایی نوترینو دشوار است؟
چون نوترینو فقط با برهمکنش ضعیف و گرانش اثر میگذارد و بیشترشان بدون برخورد از کل زمین عبور میکنند؛ پس آشکارسازهای عظیم و عمیق زیر زمین یا یخ لازم است.
### آیا نوترینوها به بدن ما آسیب میزنند؟
نه. اگرچه میلیاردها نوترینو در هر ثانیه از بدن ما میگذرند، تقریباً هیچکدام با آن برهمکنش نمیکنند و بیخطرند.
### نوترینو چه کاربردی در نجوم دارد؟
نوترینوها اطلاعاتی از درون خورشید و ابرنواخترها میدهند که نور نمیتواند به ما برساند، چون نور از لایههای ستاره نمیگذرد ولی نوترینو میگذرد.
فکت علمی
دانستنی‌ها
در چنین روزی