دانشنامهجرم آسمانی
دیسک پراکنده Scattered disc
دیسک پراکنده ناحیهای از اجرام یخی دورتر از نپتون است که مدارهای کشیده و شیبدار دارند و گمان می‌رود بر اثر گرانش نپتون از جای خود «پراکنده» شده‌اند.
دیسک پراکنده (Scattered disc) مجموعه‌ای پراکنده از اجرام کوچک یخی در لبهٔ بیرونی منظومهٔ شمسی است که با کمربند کایپر هم‌پوشانی دارد، اما مدارهایش بسیار کشیده‌تر و شیب‌دارتر است. این اجرام ممکن است در دورترین نقطهٔ مدارشان صدها واحد نجومی از خورشید دور شوند، در حالی که نزدیک‌ترین فاصله‌شان از خورشید معمولاً حدود ۳۰ تا ۳۵ واحد نجومی است، یعنی نزدیک مدار نپتون.
دیسک پراکنده چگونه شکل گرفت؟
بیشتر اخترشناسان بر این باورند که اجرام دیسک پراکنده در آغاز در نواحی نزدیک‌تر به نپتون شکل گرفتند. نپتون و دیگر غول‌های گازی در اوایل منظومهٔ شمسی مهاجرت کردند و با گرانش خود بسیاری از این اجرام را به مدارهای کشیده و دور فرستادند. بخشی از آنها همچنان با نپتون برهم‌کنش دارند.
چه اجرامی در آن هستند؟
بزرگترین عضو شناخته‌شده اریس است؛ سیارهٔ کوتولهٔ پرجرمی که کشف آن در ۲۰۰۵ به بازنگری در تعریف سیاره و به رده‌بندی پلوتون انجامید. نخستین عضو شناختهشدهٔ این دسته در سال ۱۹۹۶ کشف شد. اجرام دیگری مانند گونگ‌گونگ هم به این ناحیه تعلق دارند. سدنا را معمولاً در گروه «اجرام جداشده» می‌شمارند، چون حضیضش بسیار دورتر است.
اهمیت علمی
دیسک پراکنده منشأ بسیاری از دنباله‌دارهای خانوادهٔ مشتری به شمار می‌رود: اجرامی که گذرهای نزدیک به غول‌های گازی به مدارهای درونی‌تر آورده است. بررسی آن به فهم تاریخ مهاجرت سیاره‌ها کمک می‌کند. شواهد مداری برخی اجرام دور هم، که فرضیهٔ سیارهٔ نهم را پیش آورده، به همین ناحیه مربوط است.
پرسش‌های رایج
### دیسک پراکنده چیست؟
دیسک پراکنده ناحیهای از اجرام یخی با مدار کشیده و شیبدار در ورای نپتون است که نزدیک کمربند کایپر قرار دارد.
### دیسک پراکنده چه فرقی با کمربند کایپر دارد؟
مدار اجرام کمربند کایپر بیشتر نزدیک به دایرهای و کمشیب است، اما اجرام دیسک پراکنده مدارهای بسیار کشیده و شیبدار دارند.
### بزرگترین جرم دیسک پراکنده کدام است؟
اریس، سیارهٔ کوتولهای با قطر حدود ۲۳۰۰ کیلومتر، بزرگترین جرم شناختهشدهٔ این ناحیه است.
### چرا اجرام دیسک پراکنده مدارهای کشیده دارند؟
چون در گذشته گرانش نپتون آنها را از مدار اولیهشان به بیرون پرتاب کرده و مدارشان را کشیده کرده است.