شراره خورشیدی Solar flare

شراره‌های خورشیدی از قدرتمندترین انفجارهای منظومهٔ شمسی‌اند. آن‌ها معمولاً بالای ناحیه‌هایی پدید می‌آیند که میدان مغناطیسی پیچیده و قوی دارند و به‌طور متداول با لکه‌های خورشیدی همراه‌اند. انرژی یک شرارهٔ بزرگ می‌تواند به حدود ۱۰ به توان ۲۵ ژول برسد.

شراره خورشیدی چگونه پدید می‌آید؟

خطوط میدان مغناطیسی در جو خورشید می‌پیچند و انرژی ذخیره می‌کنند. وقتی این خطوط ناگهان دوباره‌پیوند می‌خورند، انرژی در زمانی کوتاه آزاد می‌شود، پلاسما تا ده‌ها میلیون درجه گرم می‌شود و تابشی در سراسر طیف الکترومغناطیسی، از امواج رادیویی تا پرتو ایکس و گاما، بیرون می‌ریزد.

شراره‌ها چگونه طبقه‌بندی می‌شوند؟

شراره‌ها را بر پایهٔ شدت پرتو ایکس نرم آن‌ها با حروف A، B، C، M و X می‌شناسند. هر حرف ده برابر قوی‌تر از حرف پیش از خود است و عدد پس از حرف شدت را در همان رده دقیق‌تر می‌کند. شراره‌های کلاس X شدیدترین‌اند و حتی شراره‌هایی بالاتر از X۱۰ هم ثبت شده است.

اثر شراره بر زمین چیست؟

پرتو ایکس و فرابنفش شراره پس از حدود هشت دقیقه به زمین می‌رسد و لایهٔ یونوسفر سمت روز را آشفته می‌کند. نتیجه می‌تواند قطع موقت ارتباط رادیویی موج کوتاه باشد. ذرات پرانرژی چند ده دقیقه تا چند ساعت بعد می‌رسند و برای فضانوردان و ماهواره‌ها خطرناک‌اند.

اگر شراره همراه با خروج جرم از تاج خورشیدی باشد، ابر پلاسما یک تا سه روز بعد به زمین می‌رسد و می‌تواند توفان ژئومغناطیسی و شفق قطبی گسترده بیاورد. توفان معروف سال ۱۸۵۹ میلادی، رویداد کارینگتون، نمونهٔ چنین رخدادی است. فراوانی شراره‌ها با چرخهٔ یازده‌سالهٔ خورشید بالا و پایین می‌رود.

پرسش‌های رایج

### شراره خورشیدی چقدر طول می‌کشد؟
شراره خورشیدی معمولاً از چند دقیقه تا چند ساعت طول می‌کشد. بیشترین درخشندگی آن اغلب در همان دقایق نخست رخ می‌دهد.

### آیا شراره خورشیدی برای انسان روی زمین خطرناک است؟
خیر. جو و میدان مغناطیسی زمین از مردم محافظت می‌کنند. خطر اصلی شراره خورشیدی متوجه فضانوردان، ماهواره‌ها، مخابرات و شبکه‌های برق است.

### تفاوت شراره خورشیدی با خروج جرم تاجی چیست؟
شراره خورشیدی انفجاری از نور و تابش است که با سرعت نور می‌رسد، اما خروج جرم تاجی ابری از پلاسما و میدان مغناطیسی است که چند روز طول می‌کشد تا به زمین برسد. این دو اغلب هم‌زمان رخ می‌دهند ولی یکی نیستند.

### شراره خورشیدی را چگونه می‌توان پیش‌بینی کرد؟
پیش‌بینی دقیق زمان شراره هنوز ممکن نیست. دانشمندان با پایش لکه‌های خورشیدی و میدان مغناطیسی فقط احتمال رخداد شراره‌های بزرگ را در روزهای پیش رو برآورد می‌کنند.