دانشنامهمفهوم
مقیاس منظومه شمسی Solar System scale
مقیاس منظومهٔ شمسی نشان می‌دهد سیارهها چقدر کوچک و چقدر از هم دورند؛ نور خورشید تا زمین حدود ۸ دقیقه و تا نپتون حدود ۴ ساعت راه دارد.
نام‌های دیگر: اندازه منظومه شمسی، ترتیب سیارات، فاصله سیارات
منظومهٔ شمسی بیشتر از فضای خالی ساخته شده است. خورشید ۹۹٫۸ درصد جرم کل منظومه را دارد و همهٔ سیارهها، قمرها و سیارک‌ها در کنار هم کم‌تر از ۰٫۲ درصد باقی‌مانده را تشکیل می‌دهند. تصویرهای کتاب‌های درسی که سیارهها را نزدیک هم نشان می‌دهند، برای جا شدن در صفحه ساخته شده‌اند و مقیاس واقعی را نشان نمی‌دهند.
سیارهها به ترتیب از خورشید کدام‌اند؟
هشت سیاره به این ترتیب از خورشید دورند: تیر، ناهید، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون. چهار سیارهٔ نخست کوچک و سنگی‌اند و چهار سیارهٔ بیرونی غول‌های گازی و یخی. میان مریخ و مشتری کمربند سیارک‌ها قرار دارد.
| سیاره | فاصلهٔ تقریبی از خورشید (واحد نجومی) |
|---|---|
| تیر | ۰٫۴ |
| ناهید | ۰٫۷ |
| زمین | ۱ |
| مریخ | ۱٫۵ |
| مشتری | ۵٫۲ |
| زحل | ۹٫۶ |
| اورانوس | ۱۹ |
| نپتون | ۳۰ |
فاصلهها را چگونه تصور کنیم؟
یک واحد نجومی میانگین فاصلهٔ زمین تا خورشید، یعنی حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتر است. اگر خورشید را توپی به قطر ۱۰ سانتی‌متر بگیریم، زمین دانه‌ای کوچک‌تر از یک میلی‌متر در فاصلهٔ حدود ۱۱ متری آن خواهد بود و نپتون در حدود ۳۲۰ متری. نور هم این فاصلهها را در زمان می‌سنجد: از خورشید تا زمین حدود ۸ دقیقه و تا نپتون حدود ۴ ساعت. فضاپیمای وویجر ۱ پس از حدود نیم قرن پرواز، در نوامبر ۲۰۲۶ به فاصلهٔ یک روز نوری (حدود ۱۷۳ واحد نجومی) از زمین می‌رسد.
منظومهٔ شمسی کجا تمام می‌شود؟
مرز منظومه به تعریفش بستگی دارد. کمربند کویپر از نپتون تا حدود ۵۰ واحد نجومی کشیده شده و ابر اورت فرضی تا ده‌ها هزار واحد نجومی گسترده است. نزدیک‌ترین ستارهٔ دیگر، پروکسیما قنطورس، حدود ۴٫۲ سال نوری دورتر است، یعنی نزدیک به ۲۷۰ هزار واحد نجومی.
پرسش‌های رایج
### ترتیب سیاره‌های منظومهٔ شمسی از خورشید چیست؟
تیر، ناهید، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون. چهار سیارهٔ اول سنگی و چهار سیارهٔ آخر غول گازی یا یخی‌اند.
### نور خورشید چند دقیقه تا زمین راه دارد؟
نور خورشید حدود ۸ دقیقه و ۲۰ ثانیه طول میکشد تا به زمین برسد. پس خورشیدی که میبینیم، تصویر هشت دقیقه پیش آن است.
### منظومهٔ شمسی چقدر بزرگ است؟
سیارهٔ نپتون حدود ۳۰ واحد نجومی از خورشید فاصله دارد، اما اگر ابر اورت را هم حساب کنیم، منظومهٔ شمسی تا ده‌ها هزار واحد نجومی گسترش می‌یابد.
### چرا مدلهای منظومهٔ شمسی مقیاس درست ندارند؟
اگر سیارهها و فاصلههایشان با یک مقیاس رسم شوند، سیارهها به نقطههایی نامرئی تبدیل میشوند. به همین دلیل مدلهای چاپی ناچار اندازهها یا فاصلهها را فشرده میکنند.