قمر (ماه طبیعی) Natural satellite

قمر جرمی طبیعی است که در مدار یک سیاره، سیارهٔ کوتوله یا سیارک می‌گردد. «ماه» زمین نام خاص قمر ما است؛ اما برای قمرهای دیگر هم در گفتار عامیانه از واژهٔ «ماه» استفاده می‌شود. در منظومهٔ شمسی قمرها از تخته‌سنگ‌های چندکیلومتری تا جهان‌های بزرگ‌تر از عطارد دیده می‌شوند.

چند قمر در منظومهٔ شمسی هست؟

عطارد و زهره قمر ندارند. زمین یک قمر دارد (ماه)، مریخ دو قمر کوچک (فوبوس و دیموس). غول‌های گازی قمرهای بسیار دارند: تا سال ۲۰۲۵ برای مشتری بیش از ۹۰ قمر و برای زحل بیش از ۲۰۰ قمر تأیید شده و این شمار با کشف‌های تازه بالا می‌رود. اورانوس ۲۹ و نپتون ۱۶ قمر شناخته‌شده دارند و پلوتون پنج قمر (تا ۲۰۲۵).

قمرها چگونه پدید می‌آیند؟

سه راه رایج هست. قمرهای هم‌صفحه و هم‌جهت با سیاره، مثل قمرهای بزرگ مشتری و قمرهای گالیله‌ای، از دیسکی از گاز و غبار پیرامون سیارهٔ نوزاد ساخته شده‌اند. ماه زمین بیشتر به برخورد بزرگ نسبت داده می‌شود (شکل‌گیری ماه). بسیاری از قمرهای کوچک و کج‌مدار اجرامی هستند که سیاره آن‌ها را به دام انداخته است؛ تریتون قمر نپتون که در خلاف جهت چرخش سیاره می‌گردد احتمالاً از کمربند کایپر آمده است.

قمرها چه جهان‌هایی‌اند؟

قمرها بسیار متنوع‌اند. گانیمد بزرگ‌ترین قمر منظومهٔ شمسی است و از سیارهٔ عطارد بزرگ‌تر. تیتان جو غلیظی دارد، آیو پرآتشفشان‌ترین جرم منظومه و اروپا و انسلادوس اقیانوس‌های زیرسطحی دارند که ممکن است زیست‌پذیر باشند. بیشتر قمرهای نزدیک به سیاره‌شان با قفل کشندی همیشه یک رو را به سیاره نشان می‌دهند.

پرسش‌های رایج

### قمر طبیعی چیست؟
قمر طبیعی جرمی است که به‌طور طبیعی به دور سیاره یا جرم دیگری می‌چرخد، مانند ماه به دور زمین.

### کدام سیاره بیشترین قمر را دارد؟
تا سال ۲۰۲۵ زحل بیش از ۲۰۰ قمر تأییدشده دارد و بیشترین را دارد. مشتری هم بیش از ۹۰ قمر دارد.

### بزرگ‌ترین قمر منظومهٔ شمسی کدام است؟
گانیمد، قمر مشتری با قطر حدود ۵۲۶۸ کیلومتر، بزرگ‌ترین قمر است.

### آیا سیارک هم قمر دارد؟
بله. برخی سیارک‌ها قمر کوچکی دارند؛ مثل دیدیموس که قمرش دیمورفوس هدف مأموریت دارت بود.