رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهستاره‌ها و سحابی‌هامفهوم

رنگ و دمای ستارگان Stellar color and temperature

رنگ ستاره نشانهٔ دمای سطح آن است: ستاره‌های آبی‌رنگ داغ‌ترین‌اند، ستاره‌های زرد مثل خورشید در میانه‌اند و ستاره‌های سرخ سردترین‌ها به شمار می‌آیند.

نام‌های دیگر: چرا ستاره‌ها رنگ‌های مختلف دارند، ستاره آبی، ستاره قرمز

رنگ و دمای ستارگان
NASA, ESA, and A. Feild (STScI) / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

اگر شب‌ها با دقت به آسمان نگاه کنید، می‌بینید ستاره‌ها همه سفید نیستند. ریگل آبی‌سفید، ستارهٔ ابط‌الجوزا نارنجی‌سرخ و خورشید زردسفید است. این تفاوت رنگ مستقیماً به دما برمی‌گردد.

چرا ستاره‌ها رنگ‌های گوناگون دارند؟

هر جسم داغ در گستره‌ای از طول‌موج‌ها تابش می‌کند و جای قلهٔ طیف آن به دما بستگی دارد. این همان تابش جسم سیاه است. هرچه جسم داغ‌تر باشد، قلهٔ تابشش به طول‌موج‌های کوتاه‌تر می‌رود و سهم نسبی نور آبی در مرئی بیشتر می‌شود؛ قلهٔ ستاره‌های بسیار داغ در فرابنفش است. در ستاره‌های سرد قله به طول‌موج‌های بلندتر، اغلب فروسرخ، می‌رود و نور مرئی سرخ‌تر دیده می‌شود. رنگ از مجموع طیف مرئی به دست می‌آید. مثل آهنی که اول سرخ می‌شود و با داغ‌تر شدن به نارنجی و سپس سفید می‌رسد. رابطهٔ وین این را بیان می‌کند:

\lambda_{max} = \frac{b}{T}

یعنی طول‌موج قلهٔ تابش با دما نسبت عکس دارد.

رنگ و دما چه رابطه‌ای دارند؟

رنگدمای تقریبی سطح (کلوین)نمونه
آبیبالاتر از ۳۰۰۰۰ستارهٔ ولف–رایه
آبی‌سفید۱۰۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰ریگل
سفیدحدود ۷۵۰۰ تا ۱۰۰۰۰شعرای یمانی
زردحدود ۵۰۰۰ تا ۶۰۰۰خورشید
نارنجیحدود ۴۰۰۰آلدبران
سرخحدود ۳۵۰۰ یا کمترابط‌الجوزا

ردهٔ طیفی ستارگان این دماها را در حروف O، B، A، F، G، K و M مرتب می‌کند. ستارهٔ O داغ‌ترین و ستارهٔ M سردترین است.

آیا رنگ ستاره می‌تواند فریبنده باشد؟

بله. غبار میان‌ستاره‌ای نور آبی را بیشتر پراکنده می‌کند و ستاره‌های دور را سرخ‌تر نشان می‌دهد. سرعت حرکت هم به کمک اثر دوپلر رنگ را اندکی جابه‌جا می‌کند. همچنین ستاره‌های بسیار سرد مثل کوتوله‌های قهوه‌ای تقریباً نامرئی‌اند. چشم انسان در شب رنگ ستاره‌های کم‌نور را خوب تشخیص نمی‌دهد و برای دیدن رنگ‌ها بهتر است با دوربین دوچشمی یا عکاسی نگاه کرد. ستاره‌هایی مثل ابط‌الجوزا و آنتارس از روشن‌ترین ستاره‌های سرخ آسمان‌اند.

پرسش‌های رایج

  1. چرا ستاره‌های آبی داغ‌تر از ستاره‌های سرخ‌اند؟

    چون با افزایش دما سهم نسبی نور آبی در طیف مرئی بیشتر می‌شود. قلهٔ تابش ستارهٔ بسیار داغ معمولاً فرابنفش و ستارهٔ سرد فروسرخ است؛ رنگ مرئی از مجموع طیف پدید می‌آید.

  2. رنگ خورشید واقعاً زرد است؟

    خورشید در واقع سفید است. دمای سطحش حدود ۵۸۰۰ کلوین است و جو زمین آن را زردتر نشان می‌دهد.

  3. داغ‌ترین ستاره‌ها چه رنگی‌اند؟

    آبی یا آبی‌سفید. سطح بعضی ستاره‌های ردهٔ O به بیش از ۳۰ هزار کلوین می‌رسد.

  4. چطور از روی رنگ می‌توان دمای ستاره را فهمید؟

    با سنجش طول‌موجی که بیشترین نور در آن می‌آید یا با بررسی خطوط طیفی، دمای سطح ستاره را برآورد می‌کنند.

منابع

  1. Stars in an Exoplanet World · NASA

آخرین بازبینی:

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از رنگ و دمای ستارگان گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین