اسپیکا Spica

اسپیکا (Spica) یا آلفا سنبله با قدر ظاهری حدود ۱ پانزدهمین ستارهٔ درخشان آسمان است. نام لاتین آن به معنی «خوشهٔ گندم» است و در عربی و فارسی «سماک اعزل» (سماک بی‌سلاح) خوانده می‌شود، در برابر ارکتوروس که «سماک رامح» (نیزه‌دار) است. این ستاره حدود ۲۵۰ سال نوری از ما فاصله دارد.

اسپیکا چه ستاره‌ای است؟

اسپیکا در واقع دو ستارهٔ آبی-سفید بسیار داغ است که در حدود ۴ روز به دور یکدیگر می‌گردند. آن‌قدر نزدیک‌اند که کشش گرانشی شکلشان را کمی کشیده کرده و روشنایی مجموعه اندکی تغییر می‌کند. ستارهٔ بزرگ‌تر جرمی حدود ۱۱ برابر خورشید دارد و درخشندگی مجموع آن‌ها بیش از ده هزار برابر خورشید است. ستارهٔ بزرگ‌تر آن چنان پرجرم است که احتمالاً در پایان عمرش، میلیون‌ها سال دیگر، به ابرنواختر تبدیل می‌شود. اجزای این منظومهٔ دوتایی را عمدتاً با طیف‌سنجی می‌توان جدا کرد و با تلسکوپ معمولی دیده نمی‌شوند.

اسپیکا و کشف تقدیم اعتدالین

اسپیکا در جایی نزدیک به دایرةالبروج قرار دارد و ماه گاهی آن را می‌پوشاند (اختفا). هیپارخوس، منجم یونانی، حدود سال ۱۲۷ پیش از میلاد موقعیت اسپیکا را با گزارش‌های پیشین مقایسه کرد و دریافت که فاصلهٔ آن تا نقطهٔ اعتدال پاییزی آهسته تغییر می‌کند. همین مشاهده او را به کشف تقدیم اعتدالین رساند: محور چرخش زمین آهسته می‌لغزد.

اسپیکا را چگونه پیدا کنیم؟

از دستهٔ ملاقهٔ دب اکبر قوسی تا ارکتوروس بکشید و از آنجا با همان انحنا ادامه دهید تا به اسپیکا برسید. اسپیکا درخشان‌ترین ستارهٔ آن ناحیه است و در شب‌های بهار و آغاز تابستان در جنوب دیده می‌شود.

پرسش‌های رایج

### اسپیکا از ایران چه زمانی دیده می‌شود؟
اسپیکا در عصرهای بهار و اوایل تابستان در جنوب آسمان بلند است و بهترین زمان دیدنش اردیبهشت تا خرداد است.

### اسپیکا یک ستاره است یا دو ستاره؟
اسپیکا دو ستارهٔ بسیار نزدیک به هم است که از زمین یک ستاره دیده می‌شود و در حدود ۴ روز به دور هم می‌چرخند.

### هیپارخوس چه ربطی به اسپیکا دارد؟
هیپارخوس با مقایسهٔ موقعیت اسپیکا در رصدهای خود و رصدهای پیشینیان، پی برد که نقطهٔ اعتدال در آسمان آهسته جابه‌جا می‌شود؛ پدیده‌ای که امروز تقدیم اعتدالین نام دارد.

### رنگ اسپیکا چیست؟
اسپیکا آبی-سفید دیده می‌شود، چون دمای سطح آن بیش از ۲۰ هزار کلوین است و بسیار داغ‌تر از خورشید.