ابط‌الجوزا Betelgeuse

ابط‌الجوزا (Betelgeuse)، با نام بایر «آلفا شکارچی»، ستاره‌ای سرخ‌رنگ در شانهٔ شکارچی است. فاصلهٔ آن از ما حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ سال نوری برآورد می‌شود و نورش با چشم به‌آسانی دیده می‌شود. نامش از عبارت عربی «ید الجوزاء» (دست جوزا) گرفته شده که در اروپا اشتباه خوانده و «بط‌الجوزا» شد. در زبان فارسی هم صورت «ابط» رایج است.

ابط‌الجوزا چه ویژگی‌هایی دارد؟

اگر ابط‌الجوزا را به جای خورشید می‌گذاشتیم، سطح آن در مدار مریخ یا فراتر از آن می‌رسید. این ستاره با وجود جوانی نسبت به خورشید، چون بسیار پرجرم است سوختش را شتابان مصرف کرده و وارد مراحل پایانی فرگشت ستارگان شده است.

چرا ابط‌الجوزا کم‌نور می‌شود؟

ابط‌الجوزا یک ستارهٔ متغیر است که با چند دورهٔ زمانی، از جمله حدود ۴۰۰ و ۲۰۰۰ روز، نورش تغییر می‌کند. در زمستان ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۰ به‌طور غیرمنتظره‌ای بیش از همیشه تیره شد؛ این رویداد «کم‌نوری بزرگ» نام گرفت. مشاهده‌های بعدی نشان داد که ستاره بخشی از جو خود را بیرون ریخته و غبار حاصل بخشی از نورش را پوشانده است. در ژوئیهٔ ۲۰۲۵ نیز همدمی کوچک‌تر (بتلژوز B، با نام «سوارحا») با تصویربرداری مستقیم در تلسکوپ جمینی شمالی گزارش شد که حدود هر ۲۱۰۰ روز به دور آن می‌گردد.

آیا ابط‌الجوزا به ابرنواختر تبدیل می‌شود؟

بله، ستاره‌ای با این جرم عاقبت در یک ابرنواختر فروپاشی هسته‌ای می‌میرد. بیشتر برآوردها زمان آن را طی صدهزار سال آینده می‌دانند و برای زمین هیچ خطری ندارد. انفجار در آسمان شب نزدیک به ماه کامل خواهد درخشید. قابل‌توجه است که پیش‌بینی زمان دقیق ممکن نیست.

پرسش‌های رایج

### ابط‌الجوزا چیست؟
ابط‌الجوزا ابرغول سرخی است که در صورت فلکی شکارچی قرار دارد. این ستاره یکی از بزرگ‌ترین ستاره‌های دیدنی با چشم است.

### ابط‌الجوزا کجاست؟
ابط‌الجوزا در شانهٔ شرقی شکارچی قرار دارد و رنگ نارنجی‌سرخ آن نسبت به همسایه‌اش ریگل آبی‌سفید برجسته است. حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ سال نوری از ما فاصله دارد.

### ابط‌الجوزا کی منفجر می‌شود؟
ابط‌الجوزا در طول چند ده هزار تا صدهزار سال آینده منفجر خواهد شد. هیچ‌کس نمی‌تواند تاریخ دقیق آن را بگوید و ممکن است این رویداد حتی در زمان‌های بسیار دورتر باشد.

### آیا انفجار ابط‌الجوزا به زمین آسیب می‌زند؟
نه. فاصلهٔ ابط‌الجوزا برای آسیب رساندن بسیار زیاد است. انفجارش فقط یک جرم بسیار درخشان در آسمان خواهد بود.