ابرزمین یک رده‌بندی بر پایهٔ جرم است. معمولاً سیارهای را که جرمش میان یک تا ده برابر زمین باشد ابرزمین می‌خوانند. این نام دربارهٔ ترکیب، جو یا دما چیزی نمیگوید؛ ممکن است سنگی، پوشیده از آب یا دارای جوی ضخیم از هیدروژن باشد. منظومهٔ شمسی هیچ ابرزمینی ندارد، اما در میان سیاره‌های کشف‌شدهٔ دور از خورشید شمار زیادی از این نوع دیده می‌شود.
ابرزمینها چگونه شناخته می‌شوند؟
نخستین ابرزمینها در دههٔ ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ به کمک سرعت شعاعی و گذر سیاره از مقابل ستاره یافت شدند. با روش‌های یافتن سیاره‌های فراخورشیدی جرم و شعاع سیاره اندازه‌گیری می‌شود و از ترکیب آن‌ها چگالی به دست می‌آید. اگر چگالی زیاد باشد، سیاره احتمالاً سنگی است؛ اگر کم باشد، بخش بزرگی از آن آب یا گاز است. تلسکوپ‌های کپلر و تس نمونه‌های بسیار زیادی یافته‌اند.
ابرزمینها چه شکل‌هایی دارند؟
بررسی شعاع‌ها نشان داده سیاره‌های با شعاع حدود ۱٫۵ تا ۲ برابر زمین مرز مهمی دارند. کوچک‌تر از این مرز بیشتر سنگی‌اند، و بزرگ‌تر از آن اغلب پوششی از گاز دارند و «مینینپتون» نامیده می‌شوند. به این شکاف «شکاف شعاع» می‌گویند. نمونه‌ای شناخته‌شده ۵۵ خرچنگ e است؛ سیارهای بسیار نزدیک به ستاره‌اش که دمای سطحش بسیار بالاست.
آیا ابرزمینها قابل سکونتاند؟
ابرزمین بودن به‌خودی‌خود دلیل زیستپذیری نیست. بعضی ابرزمینها در کمربند حیات ستاره‌شان می‌گردند، اما همچنان باید جو مناسب، آب مایع و میدان مغناطیسی داشته باشند. بسیاری از آن‌ها گرداگرد کوتوله‌های سرخ می‌چرخند که شراره‌های شدید دارند، و این شرایط سنجش زیستپذیری را دشوار می‌کند. تلسکوپ جیمز وب اکنون جو برخی از آن‌ها را می‌سنجد.
پرسش‌های رایج
### ابرزمین چیست؟
ابرزمین سیارهای فراخورشیدی با جرمی میان یک تا ده برابر زمین است. این واژه دربارهٔ شرایط سطح یا زیستپذیری سیاره چیزی نمیگوید.
### آیا ابرزمین در منظومهٔ شمسی هست؟
نه. در منظومهٔ شمسی سیارهای با جرمی میان زمین و اورانوس وجود ندارد، پس ابرزمین در همسایگی خود ما دیده نمیشود. این نوع سیاره از دیگر ستارهها شناخته شده است.
### آیا ابرزمینها قابل سکونتاند؟
بعضی ابرزمینها در کمربند حیات ستارهشاناند، اما سکونتپذیری به جو، آب و دیگر عاملها بستگی دارد. تا سال ۲۰۲۵ هیچ ابرزمینی بهطور قطعی قابل سکونت اعلام نشده است.
### تفاوت ابرزمین و مینینپتون چیست؟
ابرزمینها معمولاً شعاعی کمتر از حدود ۱٫۵ برابر زمین و ترکیبی سنگی دارند. مینینپتونها بزرگترند و پوششی ضخیم از هیدروژن و هلیوم یا مواد فرار دارند.