فکت علمی روز
⚛️ فیزیک آسمان و حیات در کیهان · صفحهٔ ۳
۸ موضوع از ۶۱ موضوع این ستون تا امروز گفته شده است.
- دوشنبه ۱۵ مرداد ۱۴۰۳سیاهچاله و گذر زماننزدیک سیاهچاله، بهدلیل گرانش شدید، زمان نسبت به ناظری دور بسیار کندتر میگذرد.
- یکشنبه ۱۴ مرداد ۱۴۰۳اتساع زمان در سفر پرسرعتدر نسبیت خاص، برای مسافری که با سرعتی نزدیک به نور سفر میکند زمان کندتر میگذرد و پس از بازگشت از دوستان خود کمسنتر است؛ به این پدیده اتساع زمان میگویند.
- شنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۳گرانش، خمیدگی فضا-زماندر نسبیت عام اینشتین، گرانش همان خم شدن فضا-زمان بهدست جرمهاست؛ سیارهها به همین دلیل در مسیرهایی خمیده دور خورشید میگردند.
- سهشنبه ۲۱ فروردین ۱۴۰۳پرتوهای گاماانفجارهای پرتو گاما درخشانترین و نیرومندترین انفجارهای جهاناند و پرتو گاما در آنها میتابد. بیشترشان هنگام ابرنواختر شدن ستارهای پرجرم و تشکیل ستارهٔ نوترونی یا سیاهچاله پدید میآیند.
- شنبه ۱۸ فروردین ۱۴۰۳اتساع زمانطبق نسبیت خاص، ساعتی که نسبت به ناظر با سرعتی نزدیک به سرعت نور حرکت میکند از دید او کندتر میتپد. این پیشبینی نسبیت بارها با آزمایش تأیید شده و در ناوبری ماهوارهای مثل جیپیاس هم به حساب میآید.
- یکشنبه ۵ فروردین ۱۴۰۳نگاه به گذشتهنور ستارهها زمان میبرد تا به ما برسد؛ مثلاً نور ستارهٔ ۶۱ دجاجه حدود ۱۰٫۳ سال راه میپیماید. پس هرچه جرمی دورتر باشد، آن را در گذشتهای دورتر میبینیم.
- شنبه ۱۹ اسفند ۱۴۰۲پرتوهای گاماپرتو گاما در انتهای پرانرژی طیف الکترومغناطیسی است و بیشترین انرژی فوتون و کوتاهترین طول موج را دارد. واپاشی هستهٔ اتمهای پرتوزا و رویدادهای ستارهای مثل شرارههای خورشیدی آن را تولید میکنند.
- سهشنبه ۱ اسفند ۱۴۰۲نگاه به گذشته با تلسکوپنور ستارهها و کهکشانها سالهای بسیار طول میکشد تا به ما برسد؛ پس هرچه دورتر ببینیم، به گذشتهای دورتر نگاه کردهایم.
- شنبه ۷ بهمن ۱۴۰۲زمان در کنار سیاهچالهطبق نسبیت عام، هرچه به جرمی سنگین نزدیکتر باشیم زمان کندتر میگذرد؛ برای ناظری دور، ساعتی که نزدیک سیاهچاله است کندتر میتپد. این اثر با ساعتهای اتمی روی هواپیما هم سنجیده شده است.
- یکشنبه ۱ بهمن ۱۴۰۲جستوجوی حیات فرازمینیهنوز هیچ زیستنشانهٔ تأییدشدهای بیرون از منظومهٔ شمسی دیده نشده است. دانشمندان با تلسکوپ جوّ سیارههای فراخورشیدی را برای نشانههای زیستی میکاوند و سیگنالهای رادیویی و نوری را برای ردّ تمدنهای احتمالی زیر نظر دارند.
- جمعه ۲۹ دی ۱۴۰۲حیات در جای دیگر کیهاناروپا (قمر مشتری) و انسلادوس (قمر زحل) بهخاطر اقیانوس آب زیرسطحیشان محتملترین جاها در منظومهٔ شمسی برای وجود حیات فرازمینی امروزی شمرده میشوند.
- دوشنبه ۲۷ آذر ۱۴۰۲سفر به آینده با اتساع زماننسبیت خاص میگوید ساعتِ جسمی که با سرعتی نزدیک به نور حرکت میکند، از دید ناظر دیگر کندتر میتپد. این پیشبینی نسبیت بارها با آزمایش تأیید شده و در سامانههای ماهوارهای مثل جیپیاس هم به کار میآید.
- چهارشنبه ۲۲ آذر ۱۴۰۲نگاه به گذشته با نور ستارههانور ستارهها زمان میبرد تا به ما برسد؛ مثلاً نور ستارهٔ ۶۱ دجاجه حدود ۱۰٫۳ سال راه است، پس آن را آنگونه میبینیم که ده سال پیش بوده است. هرچه ستاره دورتر باشد، ژرفتر در گذشتهاش میبینیم.
- یکشنبه ۱۹ آذر ۱۴۰۲سرعت نور در خلأسرعت نور در خلأ ثابتی جهانی است و دقیقاً ۲۹۹٬۷۹۲٬۴۵۸ متر بر ثانیه، یعنی حدود ۲۹۹٬۷۹۲ کیلومتر بر ثانیه، است. نور در مواد مثل شیشه یا آب کندتر میرود و بیشترین سرعتش در خلأ است.
- سهشنبه ۷ آذر ۱۴۰۲اتساع زمان گرانشی و GPSنسبیت عام پیشبینی میکند زمان در میدان گرانش قویتر کندتر میگذرد؛ پس ساعت بالای کوه اندکی تندتر از ساعت سطح دریا میتپد. ساعتهای اتمی دقیق این را تأیید کردهاند و سامانهٔ GPS برای دقت خود آن را به حساب میآورد.
- چهارشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۲زمان در سرعتهای بالاطبق نسبیت خاص، هرچه سرعت جسمی به سرعت نور نزدیکتر شود، زمان برای آن کندتر میگذرد. به این ترتیب سفر به آینده در اصل ممکن است، به شرط آنکه بتوان شتاب را به سرعتی نزدیک نور رساند؛ ولی با فناوری امروز مسافر فقط میتواند چ…
- جمعه ۵ آبان ۱۴۰۲اتساع زماناتساع زمان تفاوت زمان سپریشدهای است که دو ساعت نشان میدهند، یا به سبب سرعت نسبی (پیامد نسبیت خاص) یا به سبب اختلاف پتانسیل گرانشی میان جای آنها. در «پارادوکس دوقلوها» دوقلویی که با سرعتی نسبیتی سفر کرده، هنگام بازگش…
- شنبه ۴ شهریور ۱۴۰۲زمان در میدان گرانشطبق نسبیت عام، هرچه به جرم بزرگی نزدیکتر باشید زمان کندتر میگذرد. پس ساعت در سطح دریا اندکی کندتر از ساعتی در قلهٔ کوه میتپد؛ اثری بسیار کوچک ولی اندازهگیریشده.
- چهارشنبه ۲۸ تیر ۱۴۰۲فوتونها جرم ندارندفوتونها، ذرات سازندهٔ نور، بیجرماند و فقط با یک سرعت میتوانند حرکت کنند: سرعت نور در خلأ، یعنی حدود ۲۹۹٬۷۹۲ کیلومتر بر ثانیه.
- سهشنبه ۱۳ تیر ۱۴۰۲زمان و سرعت حرکتطبق نسبیت خاص، ساعتی که نسبت به ناظر در حرکت است کندتر از ساعت ناظر میتپد؛ این اتساع زمان است. آزمایشهایی مثل پرواز دادن ساعتهای اتمی دقیق با هواپیما آن را تأیید کردهاند.
هر روز در تلگرام
این را هر روز در تلگرام بگیرید
فکت علمی روز @astrofact_arefi_bot: هر روز یک واقعیت علمی کوتاه و جذاب دربارهٔ نجوم و فضا، نوشتهٔ هوش مصنوعی؛ هر روز هفته یک ستون، سالگردها و بارشهای شهابی در روز خودشان، و هیچ موضوعی زودتر از دو ماه تکرا… رایگان، برای خودتان، گروه یا کانالتان.
دانش
امروز در بخش دانش
اگر چنین میشد…چرا با ضربه به یک دیاپازون، دیاپازون همفرکانس کنارش هم به صدا درمیآید؟چیزی که لمسش نکردهایم هم میتواند از ما انرژی بگیرد؛ کافی است راه انتقال و فرکانسها مناسب باشند. گاهی «سکوت» یک ساز فقط یعنی هنو…
دانشمندان ایرانی · مهندسی شیمی و سطح مواد در مقیاس نانودرسا پرویزدر سپتامبر ۲۰۲۶، دانشگاه از دریافت حمایت پژوهشی CAREER بنیاد ملی علوم آمریکا برای پروژهٔ او خبر داد: بررسی اینکه چرا الکترونها در…
زیر میکروسکوپچسب پارچهای (چسب نر و ماده)این نمای نزدیکِ بخش زبرِ چسب پارچهای، یا همان چسب نر و ماده، است. قلابهای کوچک و خمیدهٔ تصویر سرنخ اصلیاند. چیزی که از دور فقط…
رؤیای علمی · داستان و تصویر خیالیکداممان برگشته بود؟از سفر برگشت. خودش در را باز کرد. دستگاه انتقال، مسافر را آنطرف ساخته بود؛ اما اینبار نسخهٔ مبدأ پاک نشده بود. هر دو رمز خانه را…
فلکبین
در گوشههای دیگر فلکبین
پیشبینی ترکیبی فلکبینبارش و هوای ایرانپربارشترین استان در سه روز آینده: اردبیل، ۵٫۵ میلیمتر در میانگین استان.
جاندار شگفتکوزهٔ شیطاناین قارچ به شکل جامی تیره روی چوب مرده پدیدار میشود. اما در مرحلهٔ دیگری از زندگیاش میتواند بلوط و چند درخت پهنبرگ دیگر را بیم…
آسمانماه امشب
زمینزمین هماکنونگوی کامل زمین از اسکن ماهوارهای؛ حوالی ۱۱:۳۰ تهران. نمای ایران و دادههای روز در صفحهٔ گزارش.