فکت علمی روز
🗂 همهٔ فکت‌ها
۵۱۲ فکت، از تازه به قدیم؛ هر کدام با منبعش.
- دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵نامی که از ظاهر آسمان آمد«سحابی سیاره‌نما» اسم یک سیاره یا خانواده‌ای از سیاره‌ها نیست. این نام از منظره‌ای آمده که اخترشناسان با تلسکوپ‌های نخستین می‌دیدند: بعضی از این اجرام شبیه سیاره به نظر می‌رسیدند و حتی با رنگ سبز روشن می‌درخشیدند.
- یکشنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۵بارشی از فوران‌های خود قمرانسلادوس، قمر یخی زحل، با فوران‌هایش بخار آب و ذرات یخ را به فضا می‌فرستد. اما بیشتر ذرات یخی از قمر دور نمی‌مانند: دوباره مثل برف روی سطحش می‌ریزند و به حفظ سفیدی درخشان آن کمک می‌کنند.
- شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵پشت تیرگی لکه‌های خورشیدیلکه‌های خورشیدی از بخش‌های اطرافشان سردترند و به همین دلیل تیره‌تر دیده می‌شوند. این تیرگی، تفاوت آن‌ها با سطح درخشان اطراف را نشان می‌دهد. عامل مهم پیدایششان نیز میدان مغناطیسی خورشید است که رسیدن گرما به سطح را محدود …
- جمعه ۸ آبان ۱۴۰۵یک گاز، دو رنگ در آسماناکسیژنِ جو می‌تواند هم شفق سبز بسازد و هم شفق سرخ. رنگ این نورها فقط از نام گاز معلوم نمی‌شود؛ انرژی‌ای که ذرات به آن می‌دهند و ارتفاعی که این برخورد رخ می‌دهد هم در رنگِ نور نقش دارند.
- پنجشنبه ۷ آبان ۱۴۰۵خط‌کشی که لرزش فضا را می‌بیندموج گرانشی هنگام عبور می‌تواند فاصله‌ها را اندکی تغییر دهد؛ این تغییر آن‌قدر کوچک است که آن را با بدنمان احساس نمی‌کنیم. رصدخانهٔ لایگو برای دیدنش از لیزر و آینه استفاده می‌کند، نه از عکاسی معمولیِ آسمان.
- چهارشنبه ۶ آبان ۱۴۰۵هابل با چرخ‌هایش به آسمان می‌چرخدهابل برای روکردن به بخش دیگری از آسمان، سرعت چرخ‌هایی را درون خودش تغییر می‌دهد. این «چرخ‌های واکنشی» با تغییر سرعتِ چرخش، گشتاور ایجاد می‌کنند و تلسکوپ را می‌گردانند؛ چرخ در یک جهت می‌چرخد و بدنه به آن واکنش نشان می‌ده…
- سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵وقتی راه نور باز شدجهان آغازین برای نور کدر بود؛ الکترون‌های آزاد آن‌قدر نور را پراکنده می‌کردند که مانند مهی کیهانی جلوی حرکت آزادش را می‌گرفتند. حدود ۳۸۰ هزار سال پس از مه‌بانگ، جهان به اندازه‌ای سرد شد که هسته‌های اتمی توانستند الکترون…
- دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵تولد ستاره‌وار، بدون همجوشی پایداریک ابر گاز و غبار زیر اثر گرانش فرو می‌ریزد، اما حاصل آن الزاماً ستاره‌ای معمولی نیست. کوتولهٔ قهوه‌ای می‌تواند با همین فرایند شکل بگیرد و در عین حال جرم کافی برای ادامه دادن همجوشی هیدروژن در هسته‌اش نداشته باشد.
- یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵یک قمر با شفق قطبیگانیمد، قمر مشتری، میدان مغناطیسی خودش را دارد؛ ویژگی‌ای که در سیاره‌هایی مثل زمین هم دیده می‌شود. این میدان در پیرامون قطب‌های قمر شفق ایجاد می‌کند: نوارهایی از گاز درخشان که دور نواحی قطبی قرار می‌گیرند.
- شنبه ۲ آبان ۱۴۰۵صبحی با طلوع دوبارهدر بعضی نقاط عطارد، خورشید صبح کمی بالا می‌آید، دوباره غروب می‌کند و سپس بار دیگر طلوع می‌کند. این توالی عجیب به محل ناظر روی سطح سیاره بستگی دارد؛ همهٔ نقاط عطارد چنین صبحی ندارند.
- جمعه ۱ آبان ۱۴۰۵سپیده‌ای که کار خورشید و غبار استستونی کم‌رنگ و تقریباً هرمی از نور ممکن است پیش از سپیده‌دم یا پس از غروب در آسمانی تاریک دیده شود. این «نور منطقه‌البروجی» است که صبح کاذب هم نامیده می‌شود؛ روشنایی‌اش از ذرات غبارِ میان سیاره‌ها می‌آید که نور خورشید ر…
- پنجشنبه ۳۰ مهر ۱۴۰۵پارسک؛ فاصله‌ای که از یک زاویه می‌آیداسم «پارسک» شبیه واحدهای زمان است، اما یکای فاصله است و ریشه‌اش به یک ترفند هندسی برمی‌گردد. با حرکت زمین دور خورشید، جای ظاهری یک ستارهٔ نزدیک نسبت به ستاره‌های دوردست کمی تغییر می‌کند؛ این جابه‌جایی ظاهری را اختلاف من…
- چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵دیدار نزدیک، بدون ماندن در مدارویجر ۲ در ژانویهٔ ۱۹۸۶ از کنار اورانوس و در اوت ۱۹۸۹ از کنار نپتون گذشت. این‌ها دیدارهای گذری بودند؛ کاوشگر برای ماندن در مدار این سیاره‌ها نرفته بود. در دیدار اورانوس، عکس‌های دقیق و داده‌هایی دربارهٔ قمرها، میدان مغنا…
- سه‌شنبه ۲۸ مهر ۱۴۰۵چند تصویر از یک جرمگاهی چند تصویر کج‌ومعوج در یک عکس نجومی، همگی از یک جرم دوردست آمده‌اند. گرانش می‌تواند مانند عدسی عمل کند و نور را بزرگ‌نمایی کند. نورِ همان جرم هنگام گذر از یک عدسی گرانشی ممکن است مسیرهای متفاوتی را طی کند.
- دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵چراغی که به سوی ما می‌چرخدتپ‌اختر از زمین به صورت تپ‌های تابش دیده می‌شود. این جرم، ستاره‌ای نوترونی است: بازمانده‌ای بسیار چگال از یک ستارهٔ مرده که میدان مغناطیسی نیرومندی دارد و با سرعت می‌چرخد. پرتوهای تابش معمولاً از نزدیکی قطب‌های مغناطیسی…
- یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵قمری که سطحش را تازه می‌کندآیو، قمر مشتری، سطحش را با مواد تازهٔ آتشفشانی می‌پوشاند؛ آن‌قدر سریع که دنباله‌دارها و سیارک‌ها فرصت ندارند با دهانه‌های بزرگ، همان‌قدر سریع روی آن اثر بگذارند. روی این قمر، فعالیت آتشفشانی در شکل دادن به چهرهٔ سطح بسی…
- شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵گرم‌ترین سیاره، نزدیک‌ترین نیستزهره از عطارد گرم‌تر است، با اینکه عطارد در نزدیک‌ترین مدار به خورشید می‌گردد. پس برای پیدا کردن گرم‌ترین سیاره، فاصله از خورشید به‌تنهایی پاسخ را مشخص نمی‌کند؛ جو سیاره هم در این مقایسه نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
- جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۵وقتی زمین برای ماه چراغ می‌شودگاهی کنار هلال باریک ماه، باقی قرص آن هم کم‌رنگ پیداست؛ انگار ماه یک چراغ خواب دارد. روشناییِ آن بخش از «زمین‌تاب» می‌آید: نور خورشید نخست از زمین بازتاب می‌شود، به سطح ماه می‌رسد و از آنجا دوباره به چشم ما برمی‌گردد.
- پنجشنبه ۲۳ مهر ۱۴۰۵خط‌کشی به اندازهٔ فاصلهٔ زمین و خورشیدبرای حرف‌زدن از فاصلهٔ سیاره‌ها، کیلومتر گاهی خط‌کش پرزحمتی است؛ عددها آن‌قدر بزرگ می‌شوند که مقایسه‌شان آسان نیست. اخترشناسان یک خط‌کش مناسب‌تر دارند: «واحد نجومی»، یکای طولی که اندازه‌اش تقریباً فاصلهٔ زمین تا خورشید …
- چهارشنبه ۲۲ مهر ۱۴۰۵سپر وب چرا چند لایه است؟سپر خورشیدی جیمز وب یک صفحهٔ ضخیم نیست؛ از پنج لایهٔ جدا از هم ساخته شده است. گرما از فضای میان لایه‌ها به بیرون تابیده می‌شود و خلأ میان آن‌ها عایق خوبی است. هر لایه از لایهٔ زیرش سردتر می‌ماند.
هر روز در تلگرام
این را هر روز در تلگرام بگیرید
فکت علمی روز @astrofact_arefi_bot: هر روز یک واقعیت علمی کوتاه و جذاب دربارهٔ نجوم و فضا، نوشتهٔ هوش مصنوعی؛ هر روز هفته یک ستون، سالگردها و بارش‌های شهابی در روز خودشان، و هیچ موضوعی زودتر از دو ماه تکرا… رایگان، برای خودتان، گروه یا کانالتان.
دانش
امروز در بخش دانش
اگر چنین میشد…اگر برگهای یک درخت دو برابر پهنتر شوند، آیا درخت هم دو برابر قند میسازد؟پهنتر شدن برگها به معنی دو برابر شدن قند ساختهشده نیست. اگر نور و آب و دیاکسیدکربن کافی برسد، قندسازی می‌تواند بیشتر شود؛ اما…
دانشمندان ایرانی · مهندسی مواد و فومهای فلزیافسانه ربیعیاو فوم فلزی مرکب، CMF، را توسعه داد: ساختاری شامل کرههای فلزی توخالی در یک زمینهٔ فلزی. گروه پژوهشیاش بررسی می‌کند چگونه این ساخ…
زیر میکروسکوپسطح برگاین تصویر، سطح برگ گیاه آرابیدوپسیس را نشان می‌دهد. میان سلولهای نامنظم و شبیه تکههای پازل، چند شکاف بیضی دیده می‌شود. این شکاف…
رؤیای علمی · داستان و تصویر خیالیسهمیهٔ آسمانباران فقط در محلههایی میبارید که اشتراک آسمان داشتند. دختر دستش را از مرز خیابان جلو برد. یک قطره روی انگشتش نشست و بعد، سامانه…
فلک‌بین
