فکت علمی روز
⚛️ فیزیک آسمان و حیات در کیهان
۸ موضوع از ۶۱ موضوع این ستون تا امروز گفته شده است.
- پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵غبار چطور برف را زودتر آب میکند؟یک لایه غبار روی برف، فقط ظاهرش را کثیف نمیکند؛ میتواند عمر پوشش برفی را هم کوتاه کند. غبار، بازتابندگی یا «سپیدایی» برف را کاهش میدهد؛ در نتیجه سهم بیشتری از نور خورشید جذب میشود و به گرمشدن برف کمک میکند.
- پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵پیامی از خورشید که زودتر میرسداز یک واکنش در قلب خورشید، ممکن است نوترینو زودتر از نورِ همان واکنش به زمین برسد. این جمله قانون سرعت نور را نقض نمیکند: نوترینو تندتر از نور حرکت نکرده، بلکه زودتر توانسته از خورشید بیرون بیاید.
- پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۵جای خالی رنگها از ستاره چه میگوید؟برای شناختن بعضی عناصرِ موجود در گاز یک ستاره، لازم نیست از آن نمونه بیاوریم. کافی است نورش را به رنگهای سازندهاش باز کنیم و سراغ جاهای کمنورِ طیف برویم: خطوط جذبی که نشان میدهند گاز، نورِ کدام طولموجها را جذب کرد…
- پنجشنبه ۷ آبان ۱۴۰۵خطکشی که لرزش فضا را میبیندموج گرانشی هنگام عبور میتواند فاصلهها را اندکی تغییر دهد؛ این تغییر آنقدر کوچک است که آن را با بدنمان احساس نمیکنیم. رصدخانهٔ لایگو برای دیدنش از لیزر و آینه استفاده میکند، نه از عکاسی معمولیِ آسمان.
- پنجشنبه ۳۰ مهر ۱۴۰۵پارسک؛ فاصلهای که از یک زاویه میآیداسم «پارسک» شبیه واحدهای زمان است، اما یکای فاصله است و ریشهاش به یک ترفند هندسی برمیگردد. با حرکت زمین دور خورشید، جای ظاهری یک ستارهٔ نزدیک نسبت به ستارههای دوردست کمی تغییر میکند؛ این جابهجایی ظاهری را اختلاف من…
- پنجشنبه ۲۳ مهر ۱۴۰۵خطکشی به اندازهٔ فاصلهٔ زمین و خورشیدبرای حرفزدن از فاصلهٔ سیارهها، کیلومتر گاهی خطکش پرزحمتی است؛ عددها آنقدر بزرگ میشوند که مقایسهشان آسان نیست. اخترشناسان یک خطکش مناسبتر دارند: «واحد نجومی»، یکای طولی که اندازهاش تقریباً فاصلهٔ زمین تا خورشید …
- پنجشنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵معمای سوخت در جو مریختصور کن در جو مریخ دنبال رد پای زیستی میگردی. مونوکسید کربن و هیدروژنِ فراوان پیدا میکنی؛ مولکولهایی که اگر جانداری سوختوساز سازگار با آنها داشته باشد، میتوانند برایش منبع انرژی باشند. بااینحال، دانشمندان حضور هم…
- پنجشنبه ۹ مهر ۱۴۰۵تلسکوپهایی که به هم وصل نیستندبه نظر میرسد برای ساختن تلسکوپی به بزرگی زمین، باید رادیوتلسکوپها را به هم وصل کرد. اما در اخترشناسی رادیویی چنین اتصالی لازم نیست: دادهٔ هر تلسکوپ را همراه با اطلاعات زمان دریافتش، معمولاً از یک ساعت اتمی محلی، ثبت م…
- شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵آسمان شب گذشته استشباهنگ، درخشانترین ستارهٔ آسمان شب، حدود ۸٫۶ سال نوری از ما فاصله دارد. چون سال نوری مسافتی است که نور در یک سال میپیماید، نوری که امشب از شباهنگ میبینیم حدود ۸٫۶ سال پیش از آن راه افتاده است؛ یعنی ستاره را چنان میب…
- جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵واحد نجومیواحد نجومی یکای طولی است که دقیقاً ۱۴۹٬۵۹۷٬۸۷۰٬۷۰۰ متر تعریف شده، یعنی حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتر؛ در گذشته آن را فاصلهٔ متوسط زمین تا خورشید میگرفتند. نور خورشید حدود ۴۹۹ ثانیه طول میکشد تا یک واحد نجومی را طی کند.
- شنبه ۱۷ مرداد ۱۴۰۵همجوشی هستهایدر همجوشی هستهای دو یا چند هسته با هم ترکیب میشوند و هستهٔ بزرگتری میسازند. هستهٔ ستارههای فعال با همجوشی انرژی میگیرد و همجوشی در مهبانگ و در ستارهها همهٔ عنصرهای سبکتر از نیکل را ساخته است.
- چهارشنبه ۱۴ مرداد ۱۴۰۵معادلهٔ دریک چگونه ساخته شدفرانک دریک معادلهٔ خود را در سال ۱۹۶۱ برای نخستین نشست علمی جستوجوی هوش فرازمینی (سِتی) نوشت. هدفش شمردن دقیق تمدنها نبود، بلکه برانگیختن گفتوگوی علمی بود.
- سهشنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۵خطوط فراونهوفردر طیف نور خورشید خطوط جذبی تاریکی دیده میشود که به آنها خطوط فراونهوفر میگویند. این خطوط وقتی پدید میآیند که اتمهای جو خورشید نور برخاسته از سطح درخشان خورشید را جذب کنند.
- جمعه ۲۹ خرداد ۱۴۰۵معادلهٔ دریکمعادلهٔ دریک برای برآورد شمار تمدنهای فعال و قابل ارتباط فرازمینی در کهکشان راه شیری به کار میرود. فرانک دریک آن را در سال ۱۹۶۱ نوشت، بیشتر برای برانگیختن گفتوگوی علمی دربارهٔ جستوجوی هوش فرازمینی.
- چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵دایسوناسفر؛ ایدهای فرضیکرهٔ دایسون ابرسازهای فرضی است که ستارهای را فرا میگیرد تا بخش بزرگی از انرژیاش را بگیرد. این ایده فعلاً فقط آزمایشی فکری است.
- سهشنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵هشت دقیقه تأخیر خورشیدنور خورشید حدود ۸ دقیقه و ۱۹ ثانیه طول میکشد تا به زمین برسد؛ پس اگر خورشید ناگهان خاموش شود، تا آن زمان نوری از آن نمیبینیم.
- چهارشنبه ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵اسپاگتیشدن در سیاهچالهنزدیک یک سیاهچالهٔ ستارهوار، گرانش در سر و پای جسم فرورونده چنان متفاوت است که جسم کشیده میشود؛ اثری که اسپاگتیشدن نام دارد.
- دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴آب و مواد آلی از فضامطالعات ژئوشیمیایی نشان میدهد سیارکها احتمالاً منبع اصلی آب زمین بودهاند و دنبالهدارها فقط سهم کمی (برآوردها کمتر از ۱۰ درصد) داشتهاند. شواهد دیگری هم از نقش خود زمین در پیدایش اقیانوسها وجود دارد.
- جمعه ۹ آبان ۱۴۰۴مولکولهای آلی در فضاطیفسنجی فروسرخ نشان داده که در فضای میانستارهای ترکیبات کربنی پیچیدهای به نام هیدروکربنهای آروماتیک چندحلقهای فراواناند. در شهابسنگها هم اسیدهای آمینه و نوکلئوباز یافت میشود که ایزوتوپهایشان نشان از منشأ فراز…
- پنجشنبه ۱ آبان ۱۴۰۴طیفسنجی و ترکیب خورشیدلایهٔ نورسپهر خورشید بیشتر از هیدروژن و هلیوم ساخته شده و همهٔ عناصر سنگینتر کمتر از ۲ درصد جرم آن را دارند. ترکیب را با طیفسنجی نور خورشید اندازه میگیرند.
هر روز در تلگرام
این را هر روز در تلگرام بگیرید
فکت علمی روز @astrofact_arefi_bot: هر روز یک واقعیت علمی کوتاه و جذاب دربارهٔ نجوم و فضا، نوشتهٔ هوش مصنوعی؛ هر روز هفته یک ستون، سالگردها و بارشهای شهابی در روز خودشان، و هیچ موضوعی زودتر از دو ماه تکرا… رایگان، برای خودتان، گروه یا کانالتان.
دانش
امروز در بخش دانش
اگر چنین میشد…چرا با ضربه به یک دیاپازون، دیاپازون همفرکانس کنارش هم به صدا درمیآید؟چیزی که لمسش نکردهایم هم میتواند از ما انرژی بگیرد؛ کافی است راه انتقال و فرکانسها مناسب باشند. گاهی «سکوت» یک ساز فقط یعنی هنو…
دانشمندان ایرانی · مهندسی شیمی و سطح مواد در مقیاس نانودرسا پرویزدر سپتامبر ۲۰۲۶، دانشگاه از دریافت حمایت پژوهشی CAREER بنیاد ملی علوم آمریکا برای پروژهٔ او خبر داد: بررسی اینکه چرا الکترونها در…
زیر میکروسکوپچسب پارچهای (چسب نر و ماده)این نمای نزدیکِ بخش زبرِ چسب پارچهای، یا همان چسب نر و ماده، است. قلابهای کوچک و خمیدهٔ تصویر سرنخ اصلیاند. چیزی که از دور فقط…
رؤیای علمی · داستان و تصویر خیالیکداممان برگشته بود؟از سفر برگشت. خودش در را باز کرد. دستگاه انتقال، مسافر را آنطرف ساخته بود؛ اما اینبار نسخهٔ مبدأ پاک نشده بود. هر دو رمز خانه را…
فلکبین
در گوشههای دیگر فلکبین
تصویر روز ناسا · سیارهگردابهها و رنگهای مشتری از نگاه جونو (Juno)
زمینزمین هماکنونگوی کامل زمین از اسکن ماهوارهای؛ حوالی ۱۱:۳۰ تهران. نمای ایران و دادههای روز در صفحهٔ گزارش.
پیشبینی ترکیبی فلکبینبارش و هوای ایرانپربارشترین استان در سه روز آینده: اردبیل، ۵٫۵ میلیمتر در میانگین استان.
آسمانخورشید امروز