فکت علمی روز
🌌 کهکشانها و کیهانشناسی
۷ موضوع از ۵۴ موضوع این ستون تا امروز گفته شده است.
- سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵خوشهای فراتر از کهکشانهایشوقتی از خوشهٔ کهکشانی حرف میزنیم، فقط مجموعهای از کهکشانهای جداگانه را نمیگوییم. بیشترِ مادهٔ معمولیِ این خوشهها در گاز داغی است که پرتو ایکس میتاباند؛ ستارهها، غبار و گاز سردترِ داخل کهکشانها، سهم باقیماندهٔ م…
- سهشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵بازوهای جوان، برآمدگی پیرتردر یک کهکشان مارپیچی، همهٔ بخشهای تصویر داستان یکسانی از سن ستارهها ندارند. بازوهای پیچان معمولاً از گاز و غبار پُرند؛ موادی که به پیدایش ستارههای جوان و درخشان در امتداد بازوها کمک میکنند. این کهکشانها معمولاً هنو…
- سهشنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵ردّ چیزی که نور نداردمادهٔ تاریک را بیشتر از اثر گرانش آن بر مادهٔ دیدنی میشناسیم. این ماده نور منتشر نمیکند، آن را جذب نمیکند و بازتاب هم نمیدهد؛ بنابراین راه اصلی شناخت حضورش، بررسی کششی است که بر اجرام قابلمشاهده وارد میکند.
- سهشنبه ۵ آبان ۱۴۰۵وقتی راه نور باز شدجهان آغازین برای نور کدر بود؛ الکترونهای آزاد آنقدر نور را پراکنده میکردند که مانند مهی کیهانی جلوی حرکت آزادش را میگرفتند. حدود ۳۸۰ هزار سال پس از مهبانگ، جهان به اندازهای سرد شد که هستههای اتمی توانستند الکترون…
- سهشنبه ۲۸ مهر ۱۴۰۵چند تصویر از یک جرمگاهی چند تصویر کجومعوج در یک عکس نجومی، همگی از یک جرم دوردست آمدهاند. گرانش میتواند مانند عدسی عمل کند و نور را بزرگنمایی کند. نورِ همان جرم هنگام گذر از یک عدسی گرانشی ممکن است مسیرهای متفاوتی را طی کند.
- سهشنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵آسمان پرستاره چه سرنخی دارد؟به نظر میرسد جهان میتوانسته از همیشه وجود داشته باشد و ستارهها یکی پس از دیگری روشن و خاموش شوند. اما بحث آنتروپی این تصویر را به چالش میکشد: اگر جهان بینهایت قدیمی بود، همهچیز در آن سرانجام به دمایی یکسان میرسید…
- سهشنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵حبابی که از ستاره عقب میماندستارهای تازه در میان هیدروژن خنثی میدرخشد. نورش گاز نزدیک را یونیزه میکند و راه را برای رسیدن نور به گازهای دورتر باز میکند. حباب گاز یونیزه گسترش مییابد، اما یونها هم میتوانند دوباره با الکترونها ترکیب شوند. گس…
- چهارشنبه ۱ مهر ۱۴۰۵کوازار، فانوس کیهانکوازار هستهٔ فوقالعاده درخشان یک کهکشان است. نورش از گاز داغ قرصی میآید که گرد سیاهچالهٔ کلانجرم مرکز کهکشان میچرخد و هنگام فرو ریختن روی آن گرم میشود و انرژی تابش میکند. درخشانترین کوازارها هزاران برابر یک کهکش…
- چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵سیاهچالهٔ مرکز راه شیریدر مرکز کهکشان راه شیری سیاهچالهای کلانجرم به نام کمان A* قرار دارد. بهترین برآورد کنونی جرم آن حدود ۴٫۳ میلیون برابر جرم خورشید است.
- پنجشنبه ۱۹ شهریور ۱۴۰۵برخورد کهکشانهاممکن است حدود ۴٫۵ میلیارد سال دیگر راه شیری با کهکشان آندرومدا، دو کهکشان بزرگ گروه محلی، برخورد کند؛ هرچند پژوهشهای تازهتر شانس این برخورد را کمتر برآورد کردهاند. ستارهها چنان از هم دورند که برخورد دو ستاره بسیار ب…
- پنجشنبه ۲۹ مرداد ۱۴۰۵کرمچالههاکرمچاله ساختاری فرضی است که دو نقطهٔ دور از هم در فضا-زمان را به هم وصل میکند. این مفهوم بر پایهٔ یک جواب ویژه از معادلات میدان اینشتین است و با نسبیت عام سازگار است.
- یکشنبه ۲۱ تیر ۱۴۰۵خوشههای کهکشانیخوشههای کهکشانی مجموعههایی از صدها تا هزاران کهکشاناند که گرانش آنها را کنار هم نگه داشته است. این خوشهها بزرگترین ساختارهای شناختهشدهٔ بستهشده با گرانش در جهاناند.
- شنبه ۲۲ فروردین ۱۴۰۵شمردن ستارههای راه شیریراه شیری ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد ستاره دارد. اگر هر ثانیه یک ستاره بشماریم، شمردن ۱۰۰ میلیارد ستاره حدود ۳ هزار سال طول میکشد.
- چهارشنبه ۲۹ بهمن ۱۴۰۴تابش زمینهٔ کیهانی؛ عکس کودکی جهانتابش زمینهٔ ریزموج کیهانی نوری باستانی است که هنگام شفاف شدن جهان، پس از ترکیب پروتونها و الکترونها به اتمهای خنثی، آزاد شد و تقریباً یکنواخت از همه سو به ما میرسد.
- سهشنبه ۹ دی ۱۴۰۴دمای زمینهٔ جهانفضای تهی میان کهکشانها حدود ۲٫۷ کلوین دما دارد، یعنی حدود منفی ۲۷۰ درجهٔ سانتیگراد، که از تابش زمینهٔ ریزموج کیهانی میآید.
- جمعه ۷ آذر ۱۴۰۴عدسی گرانشی؛ ذرهبین طبیعیگرانش یک کهکشان یا خوشهٔ کهکشانی، اگر بهاندازهٔ کافی پرجرم و چگال باشد، میتواند مسیر نور منبعی دوردست را در راه رسیدن به ما بهروشنی خم کند. این پدیده را عدسی گرانشی مینامند و نظریهٔ نسبیت عام اینشتین آن را توضیح می…
- شنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۴دیسک برافزایشی و گرمای اصطکاکدر دیسک برافزایشی، گرانش و اصطکاک مواد را فشرده و داغ میکنند و دیسک پرتو گسیل میکند. دیسک پیرامون سیاهچالهٔ کلانجرم هستهٔ فعال کهکشان را میسازد که از پرنورترین منابع پایدار تابش در جهان است.
- دوشنبه ۵ آبان ۱۴۰۴اختروشها؛ فانوسهای دوردستاختروشها هستههای بسیار فعال کهکشانها هستند که سیاهچالهٔ کلانجرم در مرکزشان ماده میبلعد. درخشانترین آنها هزاران بار پرنورتر از کهکشانی مثل راه شیریاند.
- چهارشنبه ۹ مهر ۱۴۰۴چندجهانی؛ ایدهٔ فیزیکدانانچندجهانی مجموعهای فرضی از همهٔ جهانهاست و فیزیکدانانی مانند مکس تگمارک از آن دفاع میکنند. تاکنون شواهد آماری معناداری برای آن یافت نشده و بیشتر یک فرضیهٔ نظری است.
- دوشنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۴خوشههای کهکشانی و ماده تاریکخوشههای کهکشانی از صدها تا هزاران کهکشان تشکیل شدهاند و بیشتر جرم آنها از ماده تاریک است؛ مادهای که نمیبینیم و فقط از اثر گرانشیاش آن را میشناسیم.
هر روز در تلگرام
این را هر روز در تلگرام بگیرید
فکت علمی روز @astrofact_arefi_bot: هر روز یک واقعیت علمی کوتاه و جذاب دربارهٔ نجوم و فضا، نوشتهٔ هوش مصنوعی؛ هر روز هفته یک ستون، سالگردها و بارشهای شهابی در روز خودشان، و هیچ موضوعی زودتر از دو ماه تکرا… رایگان، برای خودتان، گروه یا کانالتان.
دانش
امروز در بخش دانش
اگر چنین میشد…چرا با ضربه به یک دیاپازون، دیاپازون همفرکانس کنارش هم به صدا درمیآید؟چیزی که لمسش نکردهایم هم میتواند از ما انرژی بگیرد؛ کافی است راه انتقال و فرکانسها مناسب باشند. گاهی «سکوت» یک ساز فقط یعنی هنو…
دانشمندان ایرانی · مهندسی شیمی و سطح مواد در مقیاس نانودرسا پرویزدر سپتامبر ۲۰۲۶، دانشگاه از دریافت حمایت پژوهشی CAREER بنیاد ملی علوم آمریکا برای پروژهٔ او خبر داد: بررسی اینکه چرا الکترونها در…
زیر میکروسکوپچسب پارچهای (چسب نر و ماده)این نمای نزدیکِ بخش زبرِ چسب پارچهای، یا همان چسب نر و ماده، است. قلابهای کوچک و خمیدهٔ تصویر سرنخ اصلیاند. چیزی که از دور فقط…
رؤیای علمی · داستان و تصویر خیالیکداممان برگشته بود؟از سفر برگشت. خودش در را باز کرد. دستگاه انتقال، مسافر را آنطرف ساخته بود؛ اما اینبار نسخهٔ مبدأ پاک نشده بود. هر دو رمز خانه را…
فلکبین



