واژه‌نامه · رصد و ابزار
پایهٔ سمتارتفاعی altazimuth mount
پایهٔ سمتارتفاعی نگه‌دارندهٔ تلسکوپ با دو محور عمود بر هم است که جهت نشانه‌روی را با حرکت در سمت و ارتفاع تغییر می‌دهد.
برای دنبال کردن ماه با یک تلسکوپ دستی، معمولاً لوله را کمی بالا می‌برید و کمی به چپ یا راست می‌چرخانید. پایهٔ سمتارتفاعی همین دو حرکت آشنا را فراهم میکند: چرخش دور محور عمودی برای سمت، و چرخش دور محور افقی برای ارتفاع. مثلاً برای نشانه‌روی به جرمی در ارتفاع ۳۰ درجه، لوله ۳۰ درجه بالاتر از افق قرار می‌گیرد.
حرکت ستاره‌ها با این دو راستا منطبق نمی‌ماند؛ بنابراین دنبال کردنشان معمولاً به حرکت هر دو محور نیاز دارد. پایهٔ موتوردار این تنظیم را انجام می‌دهد، اما جهت میدان تصویر همچنان به‌تدریج می‌چرخد. این چرخش برای تماشای معمولی دردسر بزرگی نیست، ولی در نوردهی طولانی میتواند ستاره‌ها را به ردهای خمیده تبدیل کند. پایهٔ دابسونی هم عضوی از همین خانواده است؛ نام دابسونی طرح نگه‌دارنده را می‌گوید، نه شکل آینهٔ تلسکوپ را.
در فلک‌بین ببینید
پرسش‌های رایج
آیا پایهٔ سمتارتفاعی حتماً دستی است؟
پایهٔ سمتارتفاعی میتواند دستی یا موتوردار باشد؛ این نام فقط آرایش دو محور حرکت را مشخص میکند. در مدل رایانهای، موتورهای سمت و ارتفاع با فرمان کنترلگر جرم را دنبال میکنند. وجود موتور یا قابلیت یافتن خودکار اجرام، پایه را استوایی نمیکند و چرخش میدان تصویر را بهتنهایی از بین نمیبرد.
با پایهٔ سمتارتفاعی میتوان عکاسی کرد؟
پایهٔ سمتارتفاعی برای ثبت تصاویر کوتاه از ماه و سیارهها کاربرد دارد، اما نوردهی طولانی آسمان عمیق با محدودیت چرخش میدان روبهروست. حتی اگر ستارهٔ وسط تصویر ثابت بماند، ستارههای کناری ممکن است قوس بکشند. مدت قابلاستفاده به محل جرم و مقیاس تصویر بستگی دارد؛ دنبال کردن دقیق بهتنهایی این محدودیت را برطرف نمیکند.
نام‌های دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلک‌بین: پایهٔ سمتارتفاعی.
- آلتازیموت رایجآوانویسی پذیرفته در تابلو
- استقرار سمتارتفاعی رایجشاهد خرید نخستین تلسکوپ
