واژه‌نامه · رصد و ابزار
تداخلسنج interferometer
تداخلسنج ابزاری است که دو یا چند موج نور یا رادیویی را روی هم می‌اندازد و از الگوی تداخلشان فاصله‌ها، جابه‌جایی‌ها یا جزئیات زاویه‌ای بسیار ریز را می‌سنجد.
دو موج که روی هم میافتند یکدیگر را تقویت یا خنثی میکنند، بسته به اینکه قله‌هایشان هم‌زمان برسند یا نه. تداخلسنج از همین حساسیت استفاده میکند: اختلافی کمتر از یک طول موج نور در مسیر دو پرتو، الگوی نوارهای روشن و تاریک را جابه‌جا میکند.
دقیق‌ترین تداخل‌سنج‌های ساخت بشر آشکارسازهای لایگو (LIGO) با بازوهای ۴ کیلومتری‌اند. در ۲۳ شهریور ۱۳۹۴ (۱۴ سپتامبر ۲۰۱۵) لایگو تغییر طولی بسیار کوچک‌تر از قطر یک پروتون را در بازوهایش سنجید و نخستین موج گرانشی را آشکار کرد.
در اخترشناسی، تداخلسنجی چند تلسکوپ دور از هم را مثل یک تلسکوپ غول‌پیکر به کار می‌گیرد: قدرت تفکیک به فاصلهٔ میان تلسکوپ‌ها بستگی دارد، نه به اندازهٔ هر کدام. تلسکوپ افق رویداد با تلسکوپهای رادیویی چند قاره تلسکوپی به پهنای تقریباً کل زمین ساخت.
پرسش‌های رایج
تداخلسنج مایکلسون چیست؟
تداخلسنج مایکلسون ابزاری است که آلبرت مایکلسون (Albert Michelson) در دههٔ ۱۸۸۰ ساخت: یک نیمآینه پرتو نور را دو نیم میکند، دو نیمه در دو بازوی عمود بر هم میروند و برمیگردند و روی هم میافتند. مایکلسون و مورلی در ۱۸۸۷ با این ابزار دنبال اثر «اتر» بر سرعت نور گشتند و چیزی نیافتند؛ نتیجهای که راه نظریهٔ نسبیت را هموار کرد. آشکارسازهای امروزی موج گرانشی هم همین طرح را دارند.
چرا تلسکوپهای رادیویی را دور از هم میچینند؟
تلسکوپهای رادیویی را دور از هم میچینند و دادههایشان را با تداخلسنجی ترکیب میکنند، چون قدرت تفکیک به فاصلهٔ دورترین آنتنها از هم بستگی دارد. آرایهای که آنتنهایش چند کیلومتر از هم دورند جزئیاتی را میبیند که یک بشقاب چندکیلومتری میدید. آلما (ALMA) در شیلی ۶۶ آنتن دارد که فاصلهشان تا حدود ۱۶ کیلومتر تغییرپذیر است. تلسکوپ افق رویداد با آنتنهایی در چند قاره به پهنای تقریباً زمین رسید.
نام‌های دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلک‌بین: تداخلسنج.
- اینترفرومتر رایجآوانویسی
