واژهنامه · رصد و ابزار
تلسکوپ رادیویی radio telescope
تلسکوپ رادیویی ابزاری است که با آنتن یا بشقابی بزرگ موجهای رادیویی رسیده از اجرام آسمانی را جمع میکند و میسنجد، همان کاری که تلسکوپ معمولی با نور مرئی میکند.
موجهای رادیویی هم نورند، فقط با طول موجی هزاران تا دهها میلیون برابر بلندتر از نور مرئی. برای همین تلسکوپ رادیویی شبیه بشقاب ماهواره است، نه لوله و عدسی. همین طول موج بلند از ابر و گرد و غبار رد میشود: تلسکوپ رادیویی روز و شب کار میکند و پشت ابرهای غبار کهکشان را میبیند، جاهایی که نور مرئی از آنها به ما نمیرسد.
عیب طول موج بلند قدرت تفکیک کم است، پس بشقاب باید خیلی بزرگ باشد. بزرگترین تلسکوپ رادیویی تکبشقابی، فست (FAST) در چین است، با ۵۰۰ متر قطر و هزاران صفحهٔ فلزی؛ پیش از آن این عنوان مال تلسکوپ ۳۰۵ متری آرسیبو (Arecibo) در پورتوریکو بود که در ۲۰۲۰ فرو ریخت. راه دیگر بههمبستن چند آنتن دور از هم با تداخلسنجی است.
تلسکوپ رادیویی «صدا» نمیشنود. صدایی که گاهی از دادههایش پخش میشود تبدیل داده به صدا برای شنیدن است؛ موجهای رادیویی خودشان صدا نیستند و در خلأ هم میروند.
پرسشهای رایج
نخستین تلسکوپ رادیویی را چه کسی ساخت؟
کارل جانسکی (Karl Jansky)، مهندس آزمایشگاههای بل در آمریکا، در ۱۹۳۲ با آنتنی چرخان که برای یافتن منشأ پارازیت ارتباط رادیویی ساخته بود، تابشی رادیویی یافت که از سوی مرکز کهکشان راه شیری میآمد. این کشف آغاز اخترشناسی رادیویی بود. چند سال بعد گروت ریبر (Grote Reber)، آماتوری آمریکایی، در حیاط خانهاش نخستین بشقاب رادیویی را ساخت و نخستین نقشهٔ رادیویی آسمان را کشید.
تلسکوپهای رادیویی چه چیزهایی کشف کردهاند؟
تلسکوپهای رادیویی تابش زمینهٔ کیهانی (۱۹۶۵)، تپاخترها (۱۹۶۷) و مولکولهای پیچیده در ابرهای میانستارهای را کشف کردهاند. نقشهٔ بازوهای مارپیچی کهکشان راه شیری هم بیشتر از روی تابش رادیویی هیدروژن در طول موج ۲۱ سانتیمتر کشیده شد. در ۲۰۱۹ شبکهای از تلسکوپهای رادیویی در چند قاره، به نام تلسکوپ افق رویداد، نخستین تصویر سایهٔ یک سیاهچاله را منتشر کرد.
نامهای دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلکبین: تلسکوپ رادیویی.
- رادیوتلسکوپ رایجسرهمنویس رایج







