زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۴٫۲ شب جمعه ۳۰ دی ۱۴۰۱، ساعت ۲۲:۱۳ به وقت تهران، خوی، آذربایجان غربی را لرزاند. کانون آن در عمق ۹ کیلومتری زمین بود.
بزرگی و عمق این زمینلرزه چه می‌گوید؟
زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۴٫۲ در ردهٔ لرزههای متوسط است. لرزه‌ای به این بزرگی معمولاً در گستره‌ای چندده‌کیلومتری احساس میشود. خسارت سنگین در این اندازه کم‌یاب است، ولی بناهای کهنه و خشتی نزدیک کانون آسیب‌پذیرند.
عمق ۹ کیلومتر کم‌ژرفاست. زمین‌لرزه‌های کمعمق نزدیک کانون شدیدتر حس میشوند، ولی لرزششان زودتر از آن‌هایی که ژرف‌ترند فروکش می‌کند. بیشتر زمین‌لرزه‌های ایران، به‌ویژه در زاگرس، در همین پوستهٔ بالایی رخ می‌دهند.
انرژی‌ای که این زمینلرزه آزاد کرد حدود ۳۰ تن TNT برآورد میشود. مقیاس بزرگی لگاریتمی است: هر یک واحد افزایش بزرگی یعنی حدود ۳۲ برابر انرژی بیشتر، پس لرزه‌ای به بزرگی ۵ حدود ۱۶ برابر این انرژی دارد.
سابقهٔ لرزه‌خیزی خوی، آذربایجان غربی
احتمالاً پس‌لرزهٔ زمینلرزهٔ ۵٫۴، دو روز پیش ساعت ۱۷:۰۸. از اسفند ۱۴۰۰ تا پیش از این زمینلرزه، ۱۹۳ زمینلرزهٔ دیگر در شعاع ۱۰۰ کیلومتری آن ثبت شده است. آخرین لرزهٔ هم‌اندازه یا قوی‌تر در این شعاع، زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۴٫۲ در ۲۸ دی ۱۴۰۱ بود.
در کاتالوگ جهانی زمین‌لرزه‌های سازمان زمین‌شناسی آمریکا (USGS)، از آغاز قرن بیستم تاکنون ۱۷۰ زمینلرزهٔ ۴٫۵ و بزرگتر در شعاع ۱۵۰ کیلومتری این نقطه ثبت شده است. قوی‌ترینِ آن‌ها به بزرگی ۷٫۳ در ۳ آذر ۱۳۵۵، ۸۹ کیلومتر دورتر از کانون این زمینلرزه رخ داد. شش زمینلرزهٔ ۶ و بزرگتر در همین فهرست است.
زلزله‌های تاریخی و نام‌دار این پهنه، در ۱۵۰ کیلومتری، زلزلهٔ تبریز ۱۷۲۱، زلزلهٔ تبریز ۱۷۸۰ و زلزلهٔ سلماس ۱۹۳۰ (۱۷ اردیبهشت ۱۳۰۹) هستند؛ جدول پایین صفحه سرگذشت هر کدام را در یک جمله می‌گوید.
پس‌لرزه‌ها
در ماهِ پس از آن ۱۴۹ زمینلرزهٔ دیگر در ۵۰ کیلومتریاش ثبت شد که قوی‌ترینشان به بزرگی ۵٫۹ در ۹ بهمن، ساعت ۰۱:۱۴ بود. یعنی لرزهٔ بعدی از خود این زمینلرزه قوی‌تر بود؛ در چنین رشته‌هایی، لرزهٔ نخست را «پیش‌لرزه» می‌نامند.
