برنامهٔ رصد شب سه‌شنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵

👁 با چشم

• ① ۲۳:۱۰ · کهکشان آندرومدا (M31) در زن به زنجیر بسته · شمال، نزدیک سرسو — از میرک (بتای زن به زنجیر بسته) به‌سوی ذات‌الکرسی دو ستاره را دنبال کنید: میو و نیو؛ کهکشان حدود ۱٫۳ درجه غرب نیو است. در آسمان تاریک بیضی کشیده و مه‌آلودی به درازای چند برابر قطر ماه کامل. عبدالرحمن صوفی رازی در ۹۶۴ میلادی آن را «لکه‌ای ابرگونه» نامید؛ تلسکوپی در کار نبود.
• ② ۰۲:۱۰ · خوشهٔ پروین (M45) در ثور · جنوب، نزدیک سرسو — حدود ۱۴ درجه شمال‌غرب دبران (چشم گاو)؛ در پاییز شبانگاه از شرق برمی‌آید. شش تا هفت ستاره آشکارند و در آسمان تاریک چشم تیز تا حدود ده ستاره را می‌بیند. حدود ۴۴۰ سال نوری با ما فاصله دارد و حدود ۱۰۰ میلیون سال سن دارد.

🔭 با دوربین دوچشمی

• ③ ۲۰:۰۰ · خوشهٔ باز (M39) در ماکیان · شمال، بالای آسمان — حدود ۹ درجه شرق‌شمال‌شرق ذنب (آلفای ماکیان)؛ در راه شیری تابستان. حدود ۲۰ ستاره در گروهی مثلثی که میدان را پر می‌کند؛ نمایی بسیار زیبا. حدود ۸۰۰ سال نوری با ما فاصله دارد و به‌نسبت نزدیک است.
• ④ ۰۱:۱۰ · خوشهٔ باز (M34) در برساوش · شمال، نزدیک سرسو — حدود ۵ درجه غرب‌شمال‌غرب غول (الجول، بتای برساوش). ده‌ها ستارهٔ درخشان در گروهی گسترده و دلنشین؛ همهٔ خوشه در یک میدان. جووانی هودیرنا آن را پیش از ۱۶۵۴ ثبت کرد.

🔭 با تلسکوپ

• ⑤ ۱۸:۵۰ · سحابی دمبل (M27) در روباه · جنوب غرب، نزدیک سرسو — حدود ۳ درجه شمال گامای تیر، نوک پیکان در صورت فلکی تیر؛ سحابی در روباه است. شکل سیب گاززده یا دمبل؛ دو لوب روشن را به‌خوبی می‌بینید. فیلتر OIII کمک می‌کند. مسیه آن را در ۱۷۶۴ یافت؛ نخستین سحابی سیاره‌ای شناخته‌شده در تاریخ است.
• ⑥ ۲۰:۰۰ · خوشهٔ کروی (M15) در اسب بالدار · جنوب، بالای آسمان — حدود ۴ درجه شمال‌غرب انیف (اپسیلون اسب بالدار)، دماغهٔ اسب بالدار. هستهٔ فوق‌العاده درخشان و فشرده؛ ستاره‌های تکی جدا نمی‌شوند. خوشه‌ای فروریخته‌هسته و از فشرده‌ترین خوشه‌های کروی است؛ سحابی سیاره‌ایِ پیز ۱ را در خود دارد (۱۹۲۸).
• ⑦ ۰۴:۰۰ · سحابی خرچنگ (M1) در ثور · جنوب، نزدیک سرسو — حدود یک درجه شمال‌غرب زتای ثور (نوک شاخ جنوبی)، در مسیر زتا به‌سوی النطح، نوک شاخ شمالی. لکه‌ای بیضوی و مه‌آلود و بی‌جزئیات؛ ستارهٔ مرکزی دیده نمی‌شود. فیلتر OIII کمک می‌کند. ستاره‌شناسان چینی ابرنواختر آن را در ۱۰۵۴ میلادی ثبت کردند؛ در مرکزش تپ‌اختری حدود سی بار در ثانیه می‌چرخد.

🎯 چالش شب

• ⑧ ۲۱:۰۰ · کهکشان (C30) در اسب بالدار · شمال شرق، نزدیک سرسو — حدود ۴٫۴° شمال‌شمال‌غرب سعد مطر (اتای اسب بالدار). نوار تیرهٔ غبار و هسته؛ کوینتت استفان حدود ۰٫۵° جنوب‌غرب آن تنها در آسمان عالی و دشوار است. آن را «همتای کهکشان ما» می‌دانند؛ فاصله‌اش حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون سال نوری است.

✨ شکارهای تازه و رویدادها

• وستا · قدر ۶٫۴ (پیش‌بینی) · ساعت ۲۳:۵۰ · جنوب · با نقشهٔ دقیق و مقایسهٔ جای آن در دو شب؛ قدر پیش‌بینی‌شده است.
• پالاس · قدر ۸٫۳ (پیش‌بینی) · ساعت ۲۳:۵۰ · جنوب · با نقشهٔ دقیق و مقایسهٔ جای آن در دو شب؛ قدر پیش‌بینی‌شده است.
• سرس · قدر ۸٫۵ (پیش‌بینی) · ساعت ۰۳:۵۰ · شرق · با نقشهٔ دقیق و مقایسهٔ جای آن در دو شب؛ قدر پیش‌بینی‌شده است.
• خی ماکیان · ساعت ۱۸:۵۰ · غرب · نزدیک بیشینهٔ پیش‌بینی‌شده با دورهٔ کاتالوگ؛ تاریخ اوج و قدر فعلی قطعی نیست. با نقشهٔ ستاره‌های مقایسه روشنایی را بسنجید.
• ☄️ دنباله‌دار 10P · قدر ۱۰٫۷ · بهترین ساعت ۲۱:۵۰ · جنوب، پایین
• ☄️ دنباله‌دار 161P · قدر ۱۱٫۴ · بهترین ساعت ۱۹:۵۰ · جنوب، بالای آسمان
• 💥 SN 2026sqf در کهکشان NGC 3310 (نوع Ia-CSM) · قدر ۱۲٫۵ · ساعت ۰۴:۳۰
• 💥 SN 2026aaiv در کهکشان NGC 7331 (نوع Ia) · قدر ۱۳٫۰ · ساعت ۲۱:۰۰
• 🛰 گذر درخشان ایستگاه فضایی ساعت ۰۵:۳۶، از جمله در اهواز، اراک، قم، کرج، تهران، ساری

☁️ ابر شب در رصدگاه‌ها و شهرها

• کویر مصر: صاف از ۲۳:۰۰ (ابر ۵۰٪)
• روستای گرمه (خور و بیابانک): صاف از ۲۱:۰۰ (ابر ۲۴٪)
• کاروانسرای مرنجاب: صاف از ۰۰:۰۰ (ابر ۴۵٪)
• کلوت‌های شهداد: صاف (ابر ۰٪)
• کاروانسرای قصر بهرام: ابری (ابر ۳۵٪)
• کویر طبس: صاف از ۲۲:۰۰ (ابر ۲۹٪)
• کویر سه‌قلعه: صاف تا ۲۱:۵۰ (ابر ۱۵٪)
• کویر ورزنه: ابری (ابر ۴۱٪)
• خرانق: صاف از ۲۱:۰۰ (ابر ۲۶٪)
• تهران: صاف تا ۲۲:۵۰ (ابر ۱۸٪)
• اصفهان: ابری (ابر ۴۴٪)
• مشهد: صاف (ابر ۹٪)
• شیراز: صاف از ۲۲:۰۰ (ابر ۳۰٪)
• تبریز: صاف از ۲۳:۰۰ (ابر ۳۰٪)
• کرمان: صاف تا ۱۸:۵۰ (ابر ۲۰٪)

💡 نکتهٔ رصدی

برای دیدن شهاب‌ها دراز بکشید و به بخش بزرگی از آسمان نگاه کنید، نه فقط به یک نقطه.