برنامهٔ رصد شب جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵

👁 با چشم

• ① ۲۱:۱۰ · کهکشان آندرومدا (M31) در زن به زنجیر بسته · شمال، نزدیک سرسو — از میرک (بتای زن به زنجیر بسته) به‌سوی ذات‌الکرسی دو ستاره را دنبال کنید: میو و نیو؛ کهکشان حدود ۱٫۳ درجه غرب نیو است. در آسمان تاریک بیضی کشیده و مه‌آلودی به درازای چند برابر قطر ماه کامل. عبدالرحمن صوفی رازی در ۹۶۴ میلادی آن را «لکه‌ای ابرگونه» نامید؛ تلسکوپی در کار نبود.
• ② ۰۲:۰۰ · سحابی شکارچی (M42) در شکارچی · جنوب، میانهٔ آسمان — زیر کمربند شکارچی، در شمشیر آویخته؛ ستارهٔ میانیِ شمشیر همان سحابی است. ستارهٔ میانی شمشیر مه‌آلود است؛ ابر روشن اطرافش را در آسمان تاریک می‌بینید. نزدیک‌ترین ناحیهٔ بزرگ ستاره‌زایی به ماست، حدود ۱۳۰۰ سال نوری.

🔭 با دوربین دوچشمی

• ③ ۲۰:۰۰ · خوشهٔ باز (C16) در سوسمار · شمال غرب، بالای آسمان — حدود ۲٫۶° غرب ستارهٔ آلفای سوسمار (قدر ۳٫۸). سوسمار میان ماکیان و زن به زنجیر بسته قرار دارد. چند ده ستارهٔ ریز در لکه‌ای کم‌نور؛ با میدان دید باز بهتر دیده می‌شود. سوسمار را یوهانس هولیوس در سدهٔ هفدهم ساخته و از صورت‌های فلکی نوین است.
• ④ ۰۴:۵۰ · خوشهٔ باز (M67) در سرطان · جنوب، بالای آسمان — حدود ۱٫۷ درجه غربِ ستارهٔ آلفای سرطان (قدر ۴٫۳)، تقریباً هم‌ارتفاع با آن. لکهٔ روشن و گرد حدود نیم درجه؛ با نگاه دقیق چند ستارهٔ جدا از آن پیدا می‌شود. با حدود ۴ میلیارد سال، یکی از پیرترین خوشه‌های باز شناخته‌شده است؛ بیشتر خوشه‌های باز در چند صد میلیون سال پراکنده می‌شوند.

🔭 با تلسکوپ

• ⑤ ۲۳:۱۰ · کهکشان (M77) در قیطس · جنوب، میانهٔ آسمان — حدود ۱ درجه شرق‌جنوب‌شرقِ ستارهٔ دلتای قیطس (قدر ۴٫۱). هستهٔ روشن و ستاره‌مانند در هالهٔ کوچک و گرد. کارل سیفرت در ۱۹۴۳ هستهٔ فعال آن را نخستین بار با طیف‌سنجی شناخت.
• ⑥ ۰۱:۴۰ · خوشهٔ باز (NGC 1857) در ارابه‌ران · شمال، نزدیک سرسو — حدود ۶٫۷ درجه جنوب عیوق (کمی شرق‌تر). حدود ۴ درجه شمال‌شمال‌غرب M38 هم هست. چند ستارهٔ کم‌نور در لکه‌ای کوچک و گرد؛ بزرگ‌نمایی متوسط بهتر کار می‌کند. عیوق، راهنمای این خوشه، ششمین ستارهٔ درخشان آسمان شب است و در واقع از دو غول زرد نزدیک به هم تشکیل شده.
• ⑦ ۰۴:۵۰ · سحابی جغد (M97) در دب اکبر · شمال شرق، میانهٔ آسمان — حدود ۲٫۳ درجه شرق‌جنوب‌شرقِ مراق (بتای دب اکبر)؛ M108 حدود ۰٫۸ درجه شمال‌غربِ آن است. لکهٔ گرد و کم‌نور و بزرگ؛ بدون فیلتر بسیار مبهم است. فیلتر UHC کمک می‌کند. لرد راس در ۱۸۴۸ دو لکهٔ تاریک آن را کشید و نامش را «جغد» گذاشت.

🎯 چالش شب

• ⑧ ۰۴:۵۰ · کهکشان (NGC 3079) در دب اکبر · شمال شرق، بالای آسمان — از «دب»، جای NGC3079 حدود ۱۰٫۰۱ درجه در جهت جنوب‌غرب آسمانی است. این فقط جهت‌یابی کلی است؛ فاصله برای یک پرش تک‌مرحله‌ای زیاد است و باید مسیر ستاره‌های میانی را در نقشهٔ دقیق پیدا کنید. اگر لکه آشکار شد، کشیدگی کشیده آن را با نسبت محورهای کاتالوگی ۶٫۳ به ۱ مقایسه کنید؛ این نسبت اندازهٔ ظاهری است و ساختار بازوها را تضمین نمی‌کند… OpenNGC ردهٔ SBc را برای NGC3079 ثبت کرده است (مارپیچی میله‌دار)؛ این طبقه‌بندی کاتالوگی است و تشخیص همان ساختار در چشمی به شرایط رصد وابسته است.

✨ شکارهای تازه و رویدادها

• وستا · قدر ۷٫۰ (پیش‌بینی) · ساعت ۲۱:۲۰ · جنوب · با نقشهٔ دقیق و مقایسهٔ جای آن در دو شب؛ قدر پیش‌بینی‌شده است.
• سرس · قدر ۸٫۰ (پیش‌بینی) · ساعت ۰۴:۲۰ · جنوب · با نقشهٔ دقیق و مقایسهٔ جای آن در دو شب؛ قدر پیش‌بینی‌شده است.
• پالاس · قدر ۸٫۷ (پیش‌بینی) · ساعت ۲۱:۲۰ · جنوب · با نقشهٔ دقیق و مقایسهٔ جای آن در دو شب؛ قدر پیش‌بینی‌شده است.
• خی ماکیان · ساعت ۱۸:۲۰ · غرب · نزدیک بیشینهٔ پیش‌بینی‌شده با دورهٔ کاتالوگ؛ تاریخ اوج و قدر فعلی قطعی نیست. با نقشهٔ ستاره‌های مقایسه روشنایی را بسنجید.
• 💥 SN 2026sqf در کهکشان NGC 3310 (نوع Ia-CSM) · قدر ۱۳٫۳ · ساعت ۰۴:۵۰
• 🛰 گذر درخشان ایستگاه فضایی ساعت ۱۷:۵۸، از جمله در اردبیل، تبریز، سنندج، ارومیه، رشت، کرمانشاه

☁️ ابر شب در رصدگاه‌ها و شهرها

• کویر مصر: صاف (ابر ۰٪)
• روستای گرمه (خور و بیابانک): صاف (ابر ۰٪)
• کاروانسرای مرنجاب: صاف (ابر ۰٪)
• کلوت‌های شهداد: صاف (ابر ۰٪)
• کاروانسرای قصر بهرام: صاف (ابر ۰٪)
• کویر طبس: صاف (ابر ۰٪)
• کویر سه‌قلعه: صاف (ابر ۰٪)
• کویر ورزنه: صاف (ابر ۰٪)
• خرانق: صاف (ابر ۰٪)
• تهران: صاف (ابر ۰٪)
• اصفهان: صاف (ابر ۰٪)
• مشهد: صاف (ابر ۰٪)
• شیراز: صاف (ابر ۱٪)
• تبریز: صاف از ۲۰:۰۰ (ابر ۵۰٪)
• کرمان: صاف تا ۱۹:۵۰ (ابر ۶٪)

💡 نکتهٔ رصدی

ایستگاه فضایی چشمک نمی‌زند و رنگ عوض نمی‌کند؛ اگر نوری چشمک‌زن دیدید، هواپیماست.