دانشنامهدانشمند
آلفرد وگنر Alfred Wegener
آلفرد وگنر (۱۸۸۰–۱۹۳۰) زمین‌شناس و هواشناس آلمانی بود که نظریهٔ رانش قارهها را مطرح کرد؛ ایده‌ای که دههٔ ۱۹۶۰ در قالب زمینساخت ورقهای تأیید شد.
نام‌های دیگر: وگنر، رانش قاره‌ای
آلفرد لوتار وگنر در ۱ نوامبر ۱۸۸۰ در برلین زاده شد و در نوامبر ۱۹۳۰ در گرینلند درگذشت. او در اصل ستاره‌شناسی خواند، اما بیشتر عمر به هواشناسی و پژوهش قطبی پرداخت. در چند سفر به گرینلند شرکت کرد. نام او امروز بیش از همه با نظریهٔ رانش قارهها در یاد مانده است.
## وگنر چه ایده‌ای داد؟
وگنر در ۱۹۱۲ سخنرانی کرد و در ۱۹۱۵ کتاب «پیدایش قارهها و اقیانوس‌ها» را نوشت. او می‌گفت قارهها در گذشته به هم چسبیده بودند و ابرقارهای به نام پانگهآ (Pangaea) را می‌ساختند. این ابرقاره حدود ۳۰۰ میلیون سال پیش وجود داشت و بعدها شکافت و تکه‌هایش از هم دور شدند. این همان ایدهٔ رانش قارهها است.
## وگنر چه شواهدی داشت؟
- شکل قارهها: خط ساحلی آمریکای جنوبی و آفریقا مانند قطعات یک پازل با هم جور می‌شود.
- سنگواره‌های مشترک: سنگواره‌های جانور مزوسوروس و گیاه گلوسوپتریس در قارههای جدا از هم در دو سوی اقیانوس یافت میشوند.
- رسوب‌های یخچالی: نشانه‌های یخچال‌های باستانی در مناطق گرمسیری امروز.
- سنگ‌ها و رشته‌کوه‌ها: رشته‌کوه‌هایی که در دو قاره امتداد یکدیگرند.
## چرا مورد قبول واقع نشد؟
زمینشناسان آن زمان ایراد‌هایی داشتند، مهم‌ترین آنها نبود سازوکار قانع‌کننده بود. وگنر پیشنهاد کرد نیروی گریز از مرکز و کشند قارهها را می‌رانند که نیروی بسیار کمی است. نظریه تا مدتی نادیده گرفته شد.
## تأیید نظریه
در دههٔ ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ مطالعهٔ بستر اقیانوس، رشته‌کوه‌های میان‌اقیانوسی، گسترش بستر دریا و دیرین‌مغناطیس همه به درستی ایدهٔ او اشاره کردند. زمینساخت ورقهای نشان داد که پوستهٔ زمین تکه‌تکه است و ورقه‌هایی بر روی گوشتهٔ داغ و نیمه‌سخت حرکت میکنند. وگنر درست می‌گفت که قارهها حرکت میکنند، اما سازوکارش متفاوت بود. فهم ساختار درونی زمین این پیشرفت را ممکن کرد.
## مرگ وگنر
او در آخرین سفر به گرینلند در ۱۹۳۰ در راه بازگشت از ایستگاه پژوهشی مرکزی، در سن ۵۰ سالگی بر اثر خستگی و ایست قلبی درگذشت. جسدش را چند ماه بعد زیر برف یافتند.
## پرسش‌های رایج
### نظریهٔ رانش قارهها چیست؟
نظریهای که میگوید قارهها در طول زمان زمینشناسی روی زمین جابهجا میشوند. امروزه آن را بخشی از زمینساخت ورقهای میدانیم.
### پانگهآ چیست؟
ابرقارهای که حدود ۳۰۰ میلیون سال پیش همهٔ قارههای امروزی را در خود جمع کرده بود.
### چرا وگنر در زمان خود پذیرفته نشد؟
چون نمیتوانست توضیح قانعکنندهای برای نیروی حرکت قارهها بدهد و بسیاری از زمینشناسان نظریه را غیرممکن میدانستند.
### آیا قارهها هنوز حرکت میکنند؟
بله. قارهها با سرعتی در حدود چند سانتیمتر در سال، تقریباً به اندازهٔ رشد ناخن، جابهجا میشوند.