جزر و مد Tide

جزر و مد (Tide) بالا آمدن و پایین رفتن منظم سطح دریا است. بالا آمدن آب را «مد» و پایین رفتنش را «جزر» می‌نامند. در بیشتر نقاط جهان، این چرخه تقریباً هر ۱۲ ساعت و ۲۵ دقیقه تکرار می‌شود.

دلیل اصلی جزر و مد اختلاف نیروی گرانش ماه و خورشید در نقاط مختلف زمین است. این اختلاف را نیروی کشندی می‌نامند.

جزر و مد چگونه پدید می‌آید؟

ماه آب اقیانوس‌های سمت نزدیک به خود را قوی‌تر می‌کشد و سمت دور از خود را ضعیف‌تر. نتیجه، دو برآمدگی آب است: یکی رو به ماه و دیگری در سمت مقابل. زمین در حال چرخش است، پس هر نقطه روزانه از زیر دو برآمدگی می‌گذرد و دو مد و دو جزر را تجربه می‌کند.

خورشید هم اثر کشندی دارد، هرچند حدود نیمی از ماه. وقتی ماه، زمین و خورشید در یک راستا باشند (ماه نو و ماه کامل)، اثرشان جمع می‌شود و مد بلند یا مد بهاره رخ می‌دهد. در ربع اول و آخر ماه، اثرها تا حدی همدیگر را خنثی می‌کنند و مد کوتاه پدید می‌آید.

چه عواملی دامنهٔ جزر و مد را عوض می‌کنند؟

شکل ساحل، عمق دریا و جغرافیای خلیج‌ها بسیار مؤثرند. در خلیج فاندی در کانادا اختلاف مد و جزر به بیش از ۱۰ متر می‌رسد، اما در دریای مدیترانه تنها چند ده سانتی‌متر است. فاصلهٔ ماه تا زمین هم مؤثر است؛ در ابرماه مدها اندکی قوی‌ترند.

اثر کشندی در منظومهٔ شمسی

اثر کشندی فقط مخصوص زمین نیست. این نیرو قفل کشندی ماه را پدید آورده و آیو را گرم و آتشفشانی نگه می‌دارد.

پرسش‌های رایج

### چرا هر روز دو بار جزر و مد داریم؟
جزر و مد دو برآمدگی آب دارد، یکی رو به ماه و دیگری در سمت مقابل. چون زمین می‌چرخد، هر نقطه روزانه دو بار از زیر این برآمدگی‌ها می‌گذرد.

### ماه چه نقشی در جزر و مد دارد؟
ماه به دلیل نزدیکی، مهم‌ترین عامل جزر و مد است. گرانش ماه آب اقیانوس را به سمت خود می‌کشد و برآمدگی ایجاد می‌کند.

### جزر و مد بهاره یعنی چه؟
جزر و مد بهاره زمانی است که ماه و خورشید در یک راستا باشند و اثر کشندی‌شان با هم جمع شود. این اتفاق در ماه نو و ماه کامل می‌افتد و ربطی به فصل بهار ندارد.

### آیا دریاچه‌ها هم جزر و مد دارند؟
دریاچه‌ها نیز از نظر نظری جزر و مد دارند، ولی به دلیل کوچک بودن، دامنهٔ آن بسیار ناچیز و در عمل نامحسوس است.