دانشنامهمفهوم
انحراف محوری Axial tilt
انحراف محوری زاویهٔ میان محور چرخش یک سیاره و عمود بر صفحهٔ مدار آن است؛ برای زمین حدود ۲۳٫۴ درجه است و همین زاویه فصلهای سال را پدید می‌آورد.
انحراف محوری (Axial tilt) یا میل محوری نشان می‌دهد محور چرخش سیاره چقدر نسبت به خط عمود بر صفحهٔ مدارش کج است. هر چه زاویه بیشتر باشد، تفاوت میان فصلها شدیدتر است. همین مفهوم را «میل کلی» یا اُبلیکوئیتی (obliquity) هم می‌گویند.
انحراف محوری زمین چقدر است و چه میکند؟
محور زمین حدود ۲۳٫۴ درجه کج است و در طول سال تقریباً به سوی یک نقطهٔ ثابت در آسمان، نزدیک ستارهٔ قطبی، میماند. به همین دلیل در نیمی از سال نیمکرهٔ شمالی بیشتر به خورشید رو دارد و تابستان است، و در نیم دیگر زمستان. اگر محور کج نبود، فصلها وجود نداشتند و طول روز در هر عرض جغرافیایی تقریباً ثابت میماند. مدار رأس‌السرطان و رأس‌الجدی، در عرض ۲۳٫۴ درجهٔ شمالی و جنوبی، جاهایی‌اند که خورشید در انقلاب به سمت‌الرأس می‌رسد.
آیا انحراف محوری ثابت است؟
نه. در بازه‌ای حدود ۴۱ هزار ساله، زاویه میان حدود ۲۲ و ۲۴٫۵ درجه نوسان میکند. این نوسان بخشی از چرخه‌های میلانکوویچ است که بر دورهٔ یخبندان‌ها اثر می‌گذارد. وجود ماه هم نوسان محور زمین را آرام نگه می‌دارد.
انحراف محوری سیارات دیگر
اورانوس تقریباً به پهلو چرخیده است و قطب‌هایش گاه مستقیم رو به خورشیدند، شاید به‌خاطر برخوردی بزرگ در گذشته.
پرسش‌های رایج
### انحراف محوری زمین چند درجه است؟
انحراف محوری زمین حدود ۲۳٫۴ درجه است.
### چرا فصلها رخ میدهند؟
فصلها بهدلیل انحراف محوری زمین رخ میدهند، نه فاصلهاش از خورشید؛ چون زاویهٔ تابش و طول روز در طول سال تغییر میکند.
### اگر محور زمین کج نبود چه میشد؟
اگر محور زمین کج نبود، فصلهای روشنی نبود و آبوهوا در هر عرض جغرافیایی تقریباً در سراسر سال یکسان میماند.
### کدام سیاره بیشترین انحراف محوری را دارد؟
در میان سیارات اصلی، زهره با حدود ۱۷۷ درجه چرخش وارونه و اورانوس با حدود ۹۸ درجه بیشترین انحراف را دارند.