دانشنامهستارهها و سحابیهاجرم آسمانی
سهیل Canopus
سهیل (کانوپوس) پس از شباهنگ دومین ستارهٔ درخشان آسمان شب است؛ ستارهای بزرگ و پرفروغ و سفید-زردرنگ در صورت فلکی شاهتخته که از ایران فقط در جنوب و نزدیک افق دیده میشود.
نامهای دیگر: ستاره سهیل، کانوپوس

مشخصات
| صورت فلکی | شاهتخته |
|---|---|
| ردهٔ طیفی | A9II |
| قدر ظاهری | حدود منفی ۰٫۷ در نور مرئی |
| فاصله از زمین | ۳۱۰ سال نوری |
| درخشندگی | ۱۳٬۳۰۰ درخشندگی خورشید |
بر پایهٔ منابع بازبینیشدهٔ این مدخل.
سهیل (Canopus) یا آلفا شاهتخته، پس از شباهنگ درخشانترین ستارهٔ آسمان شب است و با قدر ظاهری حدود منفی ۰٫۷ دیده میشود. این ستاره بزرگ و پرفروغ و سفید-زرد است و حدود ۳۱۰ سال نوری از ما فاصله دارد. به همین سبب در متنها و شعرهای فارسی و عربی بارها از آن یاد شده است.
سهیل چه ستارهای است؟
دمای سطح سهیل کمی بیش از خورشید است، ولی شعاعش حدود ۷۰ برابر و درخشندگیاش حدود دههزار برابر خورشید است. همین درخشندگی ذاتی عظیم است که با وجود فاصلهٔ زیاد، آن را در فهرست درخشانترین ستارگان در جایگاه دوم نشانده است. در برابر آن، شباهنگ فقط ۸٫۶ سال نوری با ما فاصله دارد و درخشش آن از نزدیکی است و نه عظمت ذاتی.
سهیل برای فضاپیماها هم راهنما بوده است. چون بسیار درخشان است و دور از ستارههای پرنور دیگر قرار دارد، فضاپیماهایی مانند مارینر ۴ و وویجر آن را بهعنوان ستارهٔ مرجع برای تنظیم جهت به کار بردند.
سهیل را چگونه ببینیم؟
سهیل در نیمکرهٔ جنوبی آسمان است (میل حدود ۵۳ درجهٔ جنوبی). هرچه به جنوب بروید بلندتر دیده میشود. از تهران و شمال ایران عملاً دیده نمیشود (در تهران بیشینهٔ ارتفاعش کمتر از دو درجه است). از جنوب ایران، سواحل خلیج فارس و دریای عمان، در شبهای صاف زمستان تا حدود ده درجه بالای افق جنوبی پیدا میشود. نزدیک افق، جو نور آن را چشمکزن و گاه رنگارنگ میکند. برای دیدنش افق جنوبی بیمانع لازم است؛ برای نکتههای بیشتر، رصد با چشم غیرمسلح را ببینید.
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| قدر ظاهری | حدود منفی ۰٫۷ |
| فاصله | حدود ۳۱۰ سال نوری |
| نوع | غول درخشان (ردهٔ درخشندگی II) |
| صورت فلکی | شاهتخته |
پرسشهای رایج
سهیل از ایران دیده میشود؟
از جنوب ایران، مثلاً سواحل خلیج فارس و دریای عمان، در شبهای صاف زمستان نزدیک افق جنوبی دیده میشود، ولی از شمال و مرکز ایران عملاً نه.
سهیل چرا اهمیت دارد؟
سهیل پس از شباهنگ درخشانترین ستارهٔ آسمان شب است. دریانوردان و کاروانها قرنها از آن در جهتیابی کمک گرفتهاند و فضاپیماها هم از آن بهعنوان ستارهٔ مرجع بهره بردهاند.
سهیل از خورشید بزرگتر است؟
بله. سهیل ستارهای بزرگ و پرفروغ است که شعاعش حدود ۷۰ برابر خورشید و درخشندگیاش حدود دههزار برابر خورشید است.
نام کانوپوس از کجا آمده؟
نام کانوپوس را به ناخدای کشتی منلائوس در اسطورهٔ یونانی نسبت میدهند. نام فارسی و عربی «سهیل» از قدیم برای این ستاره به کار میرفته است.
منابع
- Bright Star Catalogue classroom table · Weber State University
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از سهیل گفتهاند.
راه شیری و شفق قطبی بر فراز قطب جنوب۱۱ تیر ۱۴۰۲
شفق جنوبی از دید سوفیا۷ مرداد ۱۴۰۱






