برخورد کهکشان‌ها Galaxy merger

کهکشان‌ها در فضا منزوی نیستند و گرانش آن‌ها را به‌هم می‌کشاند. در طول تاریخ جهان، ادغام کهکشان‌ها یکی از راه‌های اصلی رشد آن‌ها بوده است. با این حال چنین «برخوردی» با تصور تصادف دو خودرو بسیار فرق دارد.

وقتی دو کهکشان برخورد می‌کنند چه می‌شود؟

فاصلهٔ ستاره‌ها از هم در یک کهکشان چنان زیاد است که اگر دو کهکشان درهم فرو بروند، احتمال برخورد مستقیم دو ستاره بسیار ناچیز است. اما گاز و غبار فرق دارند: ابرهای گازی برخورد می‌کنند، فشرده می‌شوند و جهش ستاره‌زایی ایجاد می‌کنند. گرانش هم شکل کهکشان‌ها را به‌شدت تغییر می‌دهد و «دُم‌های کشندی» و پل‌هایی از ستاره و گاز می‌سازد. فرایند ادغام صدها میلیون تا میلیاردها سال طول می‌کشد.

نمونه‌های شناخته‌شده

• کهکشان‌های شاخک (آنتن): دو کهکشان در حال ادغام در صورت فلکی غراب، با دُم‌های بلند.
• کهکشان گرداب: کهکشانی مارپیچی که با همدمی کوچک‌تر برهم‌کنش دارد.
• کهکشان چرخ‌گردون: حلقه‌ای شکل‌گرفته پس از عبور کهکشانی کوچک‌تر از میان آن.
• ربع پنج استفن: گروهی فشرده از کهکشان‌های در حال برهم‌کنش.

آیا کهکشان ما هم برخورد می‌کند؟

بله. راه شیری در گذشته کهکشان‌های کوچک‌تر را بلعیده است و کهکشان‌های ماژلانی هم در حال برهم‌کنش با آن‌اند. برآوردهای قدیمی‌تر ادغام با کهکشان آندرومدا را حدود ۴ تا ۵ میلیارد سال دیگر می‌دانستند، اما پژوهشی در سال ۲۰۲۵ که ابر ماژلان بزرگ را هم در محاسبه آورد، نتیجه گرفت احتمال ادغام در ده میلیارد سال آینده حدود ۵۰ درصد و در پنج میلیارد سال آینده کمتر از ۲ درصد است. اگر ادغام رخ دهد، کهکشانی بیضوی‌شکل پدید می‌آید که گاهی «میلکومدا» نامیده می‌شود. ستاره‌های خورشید و زمین احتمالاً دچار برخورد نخواهند شد. این ادغام‌ها در شکل‌گیری کهکشان‌ها نقش اساسی داشته‌اند. سیاه‌چاله‌های ابرپرجرم دو کهکشان هم سرانجام به هم می‌پیوندند و می‌توانند امواج گرانشی تولید کنند.

شبیه‌سازی‌ها نشان می‌دهند این ادغام‌ها در گذشتهٔ جهان بسیار رایج‌تر از امروز بوده‌اند، چون کهکشان‌ها در جهان جوان به هم نزدیک‌تر بودند.

پرسش‌های رایج

### آیا برخورد کهکشان‌ها باعث برخورد ستاره‌ها می‌شود؟
بسیار بعید. فاصلهٔ ستاره‌ها در کهکشان آن‌قدر زیاد است که ستاره‌ها تقریباً بی‌برخورد از میان هم می‌گذرند.

### برخورد کهکشان‌ها چقدر طول می‌کشد؟
معمولاً صدها میلیون تا چند میلیارد سال، تا کهکشان‌ها کاملاً ادغام شوند.

### کهکشان ما کی با آندرومدا برخورد می‌کند؟
برآوردهای قدیمی‌تر ۴ تا ۵ میلیارد سال می‌گفتند، اما بررسی ۲۰۲۵ ادغام را قطعی نمی‌داند: حدود ۵۰ درصد احتمال تا ده میلیارد سال دیگر و کمتر از ۲ درصد تا پنج میلیارد سال دیگر.

### نتیجهٔ ادغام دو کهکشان مارپیچی چیست؟
غالباً یک کهکشان بیضوی، چون ادغام ساختار دیسکی را بر هم می‌زند و ستاره‌ها را در مدارهای آشفته می‌ریزد.