۱۴۴۹نجوم و فضا · درگذشت
رصدخانهای که جدولهای آسمان را اصلاح کرد
۵۷۷ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۴۴۹، الغبیگ (Ulugh Beg)، اخترشناس و ریاضیدان زادهٔ سلطانیه، درگذشت. او در سمرقند مرکزی برای پژوهش ساخت و با دانشمندانی مانند غیاثالدین جمشید کاشانی، رصد و محاسبه را پیش برد. رصدخانهاش ابزارهای بزرگی برای اندازهگیری جای اجرام داشت و دادهها، خطاهایی در محاسبههای قدیمی را آشکار کردند. فهرست ستارهها و جدولهای مثلثاتی حاصل کار این مرکز، برای نسلهای بعدی اهمیت داشتند. این دستاوردها فقط نتیجهٔ نگاهکردن به آسمان نبودند؛ ابزار، همکاری و محاسبه کنار هم قرار گرفتند تا موقعیتهای آسمانی دقیقتر ثبت شوند. داستان الغبیگ بخشی از تاریخ پیوند ریاضیات و اخترشناسی است.
۱۷۸۰نجوم و فضا · رویداد · ۶ آبان ۱۱۵۹
نخستین سفر نجومی آمریکایی برای خورشیدگرفتگی
۲۴۶ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۷۸۰، نخستین گروه اعزامی نجومی آمریکا برای ثبت یک خورشیدگرفتگی مشاهدات خود را انجام دادند. این گروه از دانشگاه هاروارد به خلیج پنبسکات رفتند تا خورشیدگرفتگی کامل را رصد کنند. با وجود شرایط جنگی میان آمریکا و بریتانیا، افسر مسئول بریتانیایی اجازه داد تا گروه تجهیزات خود را نصب کند. هرچند این هیجان علمی با یک شگفتی همراه شد: آنها متوجه شدند که خارج از مسیر گرفت کامل قرار دارند و تنها هلال باریکی از خورشید را مشاهده کردند! این سفر نقطه عطفی برای آغاز اکتشافات نجومی در آمریکا بود.
۱۹۳۸فیزیک و شیمی · رویداد · ۵ آبان ۱۳۱۷
اعلام نام نایلون
۸۸ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۳۸، شرکت دوپونت نام "نایلون" را برای الیاف مصنوعی جدید خود اعلام کرد. این ابتکار بزرگ شیمیایی که از زغالسنگ، هوا و آب مشتق شده بود، دنیای مواد و منسوجات را متحول کرد. نایلون به خاطر استحکام، انعطافپذیری و قابلیت قالبگیری به شکلهای مختلف از جمله الیاف پارچه و برسها، به سرعت به یکی از پرکاربردترین مواد مصنوعی جهان تبدیل شد و دریچهای تازه به روی فناوری پلیمرها و کاربردهای نوین گشود.
۱۹۶۸فیزیک و شیمی · درگذشت · ۵ آبان ۱۳۴۷
شناخت شکافت، فراتر از یک آزمایش
۵۸ سال پیش در چنین روزی، در سال ۱۹۶۸، لیزه مایتنر (Lise Meitner) درگذشت؛ فیزیکدانی که در شناخت شکافت هستهای نقش اساسی داشت. او سالها با اتو هان (Otto Hahn) دربارهٔ پرتوزایی پژوهش کرد و در کشف عنصر پروتاکتینیم نیز مشارکت داشت. فشار حکومت نازی وادارش کرد آلمان را ترک کند و پژوهش را در سوئد ادامه دهد. کارهایش دربارهٔ هسته و واپاشی، بخشی از مسیر فهم رفتار ماده در مقیاس اتمی بود. زندگی علمی مایتنر یادآور آن است که شرح یک کشف فقط نام صاحب آزمایش را ندارد؛ توضیح نظری و همکاری پژوهشگران نیز در شکلگرفتن نتیجه سهم دارند.