صورتهای فلکیUrsa Major
صورت فلکی دب اکبر
دب اکبر یکی از شناختهشدهترین صورتهای فلکی جهان است. هفت ستارهٔ پرنور آن، که شکل ملاقه یا ارابهای را میسازند، در فرهنگ ایرانی «هفتاورنگ» نامیده میشود. این هفت ستاره فقط بخشی از صورتاند و پیکر خرس بزرگ بسیار فراتر از آن میرود. ملاقه راه سادهای برای یافتن ستارهٔ قطبی است و کهکشانهای درخشانی چون ام۸۱ و ام۸۲ در همین صورتاند. از ایران بخش بزرگی از سال در شمال آسمان دیده میشود.
- در صورالکواکب صوفی: الدب الاکبر
- نامهای دیگر: خرس بزرگ، هفتاورنگ
- بهترین زمان دیدن
- شبهای اردیبهشت، حدود ساعت ۹ شب در بالاترین جای خود
- از ایران
- از همهٔ ایران کامل دیده میشود
- اندازه
- ۱٬۲۸۰ درجهٔ مربع؛ از نظر اندازه رتبهٔ ۳ از ۸۸
- ستارههای پیدا با چشم
- ۱۲۲ ستاره تا قدر ۶ در آسمان تاریک
- میل (عرض در آسمان)
- از ۲۸° شمالی تا ۷۳° شمالی
ستارهها
پرنورترین ستارههای دب اکبر
قدر کمتر یعنی پرنورتر؛ چشم در آسمان تاریک تا قدر حدود ۶ را میبیند.
| نام | نشان | قدر |
|---|---|---|
| Alioth | ε Ursae Majoris | ۱٫۷۶ |
| دب (Dubhe) | α Ursae Majoris | ۱٫۸۱ |
| قائد (Alkaid) | η Ursae Majoris | ۱٫۸۵ |
| عناق (Mizar) | ζ Ursae Majoris | ۲٫۲۳ |
| مراق (Merak) | β Ursae Majoris | ۲٫۳۴ |
اعماق آسمان
اجرام مسیه در دب اکبر
بیشترشان با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک، در آسمان دور از شهر.
- M40ستارهٔ دوتاییقدر ۸٫۰
- M81کهکشان بوده کهکشانقدر ۶٫۸
- M82کهکشان سیگار کهکشانقدر ۸٫۴
- M97سحابی جغد سحابی سیارهنماقدر ۱۱٫۲
- M101کهکشان چرخبادک کهکشانقدر ۷٫۷
- M108کهکشانقدر ۱۰٫۰
- M109کهکشانقدر ۹٫۸
داستان نام
در اسطورههای یونانی، کالیستو، همراه آرتمیس، به خرسی بدل شد و زئوس او را در آسمان جای داد. صوفی این صورت را «الدب الاکبر» نامیده است و هفت ستارهٔ ملاقه در سنت عربی و فارسی با نام «بناتنعش» هم شناخته میشود. نام ستارههای آن، مثل دب، مراق و عناق، هنوز رایج است. در بسیاری از فرهنگهای دیگر هم این هفت ستاره را ارابه، گاری یا ملاقه دیدهاند، پس نقش خرس تنها یک روایت از شکل آن است.
چطور پیدایش کنیم
بهترین زمانش اردیبهشت است، بالا در شمال. هفت ستارهٔ ملاقه را بیابید. دو ستارهٔ لبهٔ جلوی ملاقه، دب و مراق، «نشانهگر»اند: خطی از مراق به دب را حدود پنج برابر فاصلهٔ آنها ادامه دهید تا به ستارهٔ قطبی برسید. در پاییز این صورت در ساعتهای اول شب نزدیک افق شمالی است و از جنوب ایران ممکن است بخشی از آن زیر افق برود.
پرسشهای رایج
هفتاورنگ یا دب اکبر چیست؟
هفتاورنگ نام ایرانی هفت ستارهٔ پرنور صورت دب اکبر است که شکل ملاقه یا گاری دارند. این الگو صورت فلکی رسمی نیست و بخشی از صورت بزرگتر خرس بزرگ است. با کمک آن میتوان ستارهٔ قطبی را در شبهای روشن پیدا کرد.
عناق و سها چیست؟
عناق ستارهٔ میانی دستهٔ ملاقه است و در کنار آن ستارهٔ کمنورتری به نام سها دیده میشود. دیدن هر دو با چشم غیرمسلح در گذشته آزمونی برای تیزی بینایی بود. این دو به احتمال زیاد همراه هماند، و خود عناق هم با تلسکوپ دوتایی دیده میشود.
دب اکبر چطور ستارهٔ قطبی را نشان میدهد؟
خطی تصوری از ستارهٔ مراق به ستارهٔ دب، دو ستارهٔ لبهٔ ملاقه، بکشید و حدود پنج برابر فاصلهٔ آنها را ادامه دهید؛ به ستارهٔ قطبی میرسید. به این دو ستاره «نشانهگر» میگویند و این روش در هر فصلی که ملاقه بالای افق باشد کار میکند.
همفصل
در همین شبها در آسمان
آسمان
امروز در بخش آسمان
آزمایشگاه
خودتان بیازمایید: آسمان
فلکبین
در گوشههای دیگر فلکبین
رؤیای علمی · داستان و تصویر خیالیسهمیهٔ آسمانباران فقط در محلههایی میبارید که اشتراک آسمان داشتند. دختر دستش را از مرز خیابان جلو برد. یک قطره روی انگشتش نشست و بعد، سامانه…
زمینزمین هماکنونگوی کامل زمین از اسکن ماهوارهای؛ حوالی ۱۱:۳۰ تهران. نمای ایران و دادههای روز در صفحهٔ گزارش.
جاندار شگفتپریالیکایی رنگارنگنرِ این پرنده گلبرگهای زرد میچیند و هنگام جلب توجه ماده آنها را نشان میدهد. چند پرندهٔ دیگر هم به جفت در بزرگ کردن جوجهها کمک…
زیر میکروسکوپسطح برگاین تصویر، سطح برگ گیاه آرابیدوپسیس را نشان میدهد. میان سلولهای نامنظم و شبیه تکههای پازل، چند شکاف بیضی دیده میشود. این شکاف…

