صورت‌های فلکیVela
صورت فلکی بادبان
بادبان بخش میانی کشتی بزرگ آرگو است، صورتی که بعدها به سه بخش تقسیم شد. این صورت در نیمکرهٔ جنوبی آسمان و کنار راه شیری جای دارد و ستاره‌های درخشان فراوان دارد. در آن بازماندهٔ ابرنواختری کهن هست که یک تپ‌اختر، ستارهٔ نوترونیِ بسیار سریع، در دلش می‌چرخد. چند ستارهٔ آن همراه با ستاره‌هایی از شاهتخته «صلیب کاذب» را می‌سازند، الگویی که گاه با صلیب جنوبی اشتباه میشود.
- در صورالکواکب صوفی: السفینه
- نام‌های دیگر: بادبان کشتی، ارگو
- بهترین زمان دیدن
- شبهای فروردین، حدود ساعت ۹ شب در بالاترین جای خود
- از ایران
- از ایران فقط بخشی از آن بالای افق میآید
- اندازه
- ۵۰۰ درجهٔ مربع؛ از نظر اندازه رتبهٔ ۳۲ از ۸۸
- ستاره‌های پیدا با چشم
- ۱۲۵ ستاره تا قدر ۶ در آسمان تاریک
- میل (عرض در آسمان)
- از ۵۷° جنوبی تا ۳۷° جنوبی
ستاره‌ها
پرنورترین ستاره‌های بادبان
قدر کمتر یعنی پرنورتر؛ چشم در آسمان تاریک تا قدر حدود ۶ را می‌بیند.
| نام | نشان | قدر |
|---|---|---|
| Regor | γ2 Velorum | ۱٫۷۵ |
| Alsephina | δ Velorum | ۱٫۹۳ |
| Suhail | λ Velorum | ۲٫۲۳ |
| Markeb | κ Velorum | ۲٫۴۷ |
| — | μ Velorum | ۲٫۶۹ |
داستان نام
در اسطوره‌های یونانی، آرگو کشتی یاسون و یارانش بود که برای یافتن پشم زرین به کلخیس رفتند. بطلمیوس آن را یک صورت بزرگ آورد و صوفی نیز آن را «السفینه» نامید. نیکلا لویی دو لاکایی، ستاره‌شناس فرانسوی، در سدهٔ هجدهم، چون این صورت بسیار بزرگ بود، آن را به سه بخش تقسیم کرد: دم کشتی، بادبان و شاهتخته. نام آرگو دیگر صورت رسمی نیست، اما نام آن در توصیف‌ها و داستان‌های قدیمی می‌ماند.
چطور پیدایش کنیم
بادبان از ایران تنها بخش شمالی‌اش و کمارتفاع دیده میشود، آن هم از جنوب کشور و در شبهای فروردین. ابتدا شباهنگ را پیدا کنید و به سمت جنوب خاور بروید، پس از کشتی‌دم به بادبان می‌رسید. ستاره‌های آن در همین ناحیه پراکنده‌اند، میان کشتی‌دم و شاهتخته. برای دیدن آن افق جنوبی باید کاملاً باز باشد و برای دیدن همهٔ صورت باید به نیمکرهٔ جنوبی رفت.
پرسش‌های رایج
بادبان چه ربطی به آرگو دارد؟
بادبان بخشی از کشتی بزرگ آرگو است که لاکایی در سدهٔ هجدهم آن را به سه صورت دم کشتی، بادبان و شاهتخته تقسیم کرد. اسطورهٔ آرگو داستان یاسون و جستوجوی پشم زرین است. بادبان بخش میانی آن کشتی است و امروز صورتی جدا بهشمار میآید.
بادبان از ایران دیده میشود؟
فقط بخش شمالی آن و کمارتفاع. در شبهای فروردین از جنوب ایران، مثل چابهار و بندرعباس، بخشی از آن بالای افق جنوبی میآید. بخشهای جنوبیاش زیر افق ایران میمانند. برای دیدن همهٔ آن باید به نیمکرهٔ جنوبی رفت. همینطور ستارههایش کمارتفاعاند.
صلیب کاذب چیست؟
صلیب کاذب الگویی ستارهای است که از دو ستارهٔ بادبان و دو ستارهٔ شاهتخته ساخته میشود و شبیه صلیب جنوبی است، اما بزرگتر و کمنورتر است. دریانوردان گاه آن را با صلیب جنوبی اشتباه میگرفتند. این الگو خودش صورت فلکی رسمی نیست.
هم‌فصل
در همین شب‌ها در آسمان
آسمان
امروز در بخش آسمان
آزمایشگاه
خودتان بیازمایید: آسمان
فلک‌بین
در گوشه‌های دیگر فلک‌بین
رؤیای علمی · داستان و تصویر خیالیسهمیهٔ آسمانباران فقط در محلههایی میبارید که اشتراک آسمان داشتند. دختر دستش را از مرز خیابان جلو برد. یک قطره روی انگشتش نشست و بعد، سامانه…
زیر میکروسکوپسطح برگاین تصویر، سطح برگ گیاه آرابیدوپسیس را نشان میدهد. میان سلولهای نامنظم و شبیه تکههای پازل، چند شکاف بیضی دیده میشود. این شکاف…
اگر چنین میشد…اگر برگهای یک درخت دو برابر پهنتر شوند، آیا درخت هم دو برابر قند میسازد؟پهنتر شدن برگها به معنی دو برابر شدن قند ساختهشده نیست. اگر نور و آب و دیاکسیدکربن کافی برسد، قندسازی میتواند بیشتر شود؛ اما…
جاندار شگفتپریالیکایی رنگارنگنرِ این پرنده گلبرگهای زرد میچیند و هنگام جلب توجه ماده آنها را نشان میدهد. چند پرندهٔ دیگر هم به جفت در بزرگ کردن جوجهها کمک…