استوای سماوی Celestial equator

اگر صفحهٔ استوای زمین را بی‌نهایت گسترش دهیم تا کرهٔ آسمان را ببرد، دایرهٔ حاصل استوای سماوی (استوای آسمانی) است. این دایره مبنای دستگاه مختصات استوایی است و میل آن صفر درجه است.

استوای سماوی کجاست؟

از دید ما، استوای سماوی کمانی است که از دقیقاً شرق تا دقیقاً غرب می‌رود و بسته به مکان ما در آسمان شیب دارد. در یک شهر با عرض جغرافیایی φ، بلندترین نقطهٔ این کمان که روی نصف‌النهار است ارتفاعی برابر ۹۰ منهای φ درجه دارد. برای عرض ۳۵ درجه، این ارتفاع ۵۵ درجه است. در استوای زمین، از سمت‌الرأس می‌گذرد و در قطب‌ها روی افق می‌افتد.

ارتباط با خورشید و فصل‌ها

مسیر ظاهری خورشید روی دایرهٔ دیگری به نام دایرةالبروج قرار دارد که حدود ۲۳٫۴ درجه نسبت به استوای سماوی کج است. این کجی همان شیب محوری زمین است. دو نقطه‌ای که این دو دایره یکدیگر را می‌برند، همان اعتدالین هستند: اعتدال بهاری و پاییزی. وقتی خورشید از استوای سماوی می‌گذرد، شب و روز در سراسر زمین تقریباً برابر است. وقتی خورشید در شمال استوای سماوی است، نیمکرهٔ شمالی تابستان دارد و در جنوب آن، زمستان.

ستاره‌های نزدیک استوای سماوی چگونه حرکت می‌کنند؟

ستاره‌هایی که روی استوای سماوی‌اند، دقیقاً از شرق برمی‌آیند و در غرب فرو می‌روند و حدود ۱۲ ساعت بالای افق می‌مانند. ستاره‌های شمال آن از شمال شرق برمی‌آیند و زمان بیشتری بالای افق‌اند. همین روش به رصدگران کمک می‌کند جهت‌ها را تشخیص دهند.

پرسش‌های رایج

### استوای سماوی چیست؟
استوای سماوی دایره‌ای بر کرهٔ آسمان است که از گسترش صفحهٔ استوای زمین به‌دست می‌آید و میل صفر دارد.

### استوای سماوی با دایرةالبروج چه فرقی دارد؟
استوای سماوی با استوای زمین هم‌صفحه است، ولی دایرةالبروج مسیر ظاهری سالانهٔ خورشید است و حدود ۲۳٫۴ درجه نسبت به آن کج است.

### چرا خورشید در اعتدال بر استوای سماوی است؟
چون در اعتدال بهاری و پاییزی خورشید روی نقطه‌ای می‌ایستد که دایرةالبروج و استوای سماوی هم را می‌برند. بنابراین میل خورشید صفر است.

### استوای سماوی در آسمان تهران چه ارتفاعی دارد؟
در عرض حدود ۳۵٫۷ درجه، بلندترین نقطهٔ استوای سماوی در جنوب با ارتفاع حدود ۵۴ درجه از افق می‌گذرد.