دانشنامهرصد و ابزارمفهوم
استوای سماوی Celestial equator
استوای سماوی دایرهٔ بزرگی روی کرهٔ آسمان است که از گسترش صفحهٔ استوای زمین به فضا پدید میآید و آسمان را به دو نیمکرهٔ شمالی و جنوبی تقسیم میکند.
نامهای دیگر: استوای آسمانی

اگر صفحهٔ استوای زمین را بینهایت گسترش دهیم تا کرهٔ آسمان را ببرد، دایرهٔ حاصل استوای سماوی (استوای آسمانی) است. این دایره مبنای دستگاه مختصات استوایی است و میل آن صفر درجه است.
استوای سماوی کجاست؟
از دید ما، استوای سماوی کمانی است که از دقیقاً شرق تا دقیقاً غرب میرود و بسته به مکان ما در آسمان شیب دارد. در یک شهر با عرض جغرافیایی φ، بلندترین نقطهٔ این کمان که روی نصفالنهار است ارتفاعی برابر ۹۰ منهای قدر مطلق φ درجه دارد. برای عرض ۳۵ درجه، این ارتفاع ۵۵ درجه است. در استوای زمین، از سمتالرأس میگذرد و در قطبها روی افق میافتد.
ارتباط با خورشید و فصلها
مسیر ظاهری خورشید روی دایرهٔ دیگری به نام دایرةالبروج قرار دارد که حدود ۲۳٫۴ درجه نسبت به استوای سماوی کج است. این کجی همان شیب محوری زمین است. دو نقطهای که این دو دایره یکدیگر را میبرند، همان اعتدالین هستند: اعتدال بهاری و پاییزی. وقتی خورشید از استوای سماوی میگذرد، شب و روز در سراسر زمین تقریباً برابر است. وقتی خورشید در شمال استوای سماوی است، نیمکرهٔ شمالی بهار یا تابستان دارد؛ وقتی در جنوب آن است، پاییز یا زمستان دارد.
ستارههای نزدیک استوای سماوی چگونه حرکت میکنند؟
ستارههایی که روی استوای سماویاند، دقیقاً از شرق برمیآیند و در غرب فرو میروند و حدود ۱۲ ساعت بالای افق میمانند. در نیمکرهٔ شمالی، ستارههای شمال استوای سماوی که طلوع و غروب دارند، از شمال شرق برمیآیند و بیش از ۱۲ ساعت بالای افقاند؛ برخی ستارههای شمالی نیز دورقطبیاند و غروب نمیکنند. همین روش به رصدگران کمک میکند جهتها را تشخیص دهند.
پرسشهای رایج
استوای سماوی چیست؟
استوای سماوی دایرهای بر کرهٔ آسمان است که از گسترش صفحهٔ استوای زمین بهدست میآید و میل صفر دارد.
استوای سماوی با دایرةالبروج چه فرقی دارد؟
استوای سماوی با استوای زمین همصفحه است، ولی دایرةالبروج مسیر ظاهری سالانهٔ خورشید است و حدود ۲۳٫۴ درجه نسبت به آن کج است.
چرا خورشید در اعتدال بر استوای سماوی است؟
چون در اعتدال بهاری و پاییزی خورشید روی نقطهای میایستد که دایرةالبروج و استوای سماوی هم را میبرند. بنابراین میل خورشید صفر است.
استوای سماوی در آسمان تهران چه ارتفاعی دارد؟
در عرض حدود ۳۵٫۷ درجه، بلندترین نقطهٔ استوای سماوی در جنوب با ارتفاع حدود ۵۴ درجه از افق میگذرد.
منابع
- Chapter 2: Reference Systems · NASA
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
- مقالهآیا دیوار یخی قطب جنوب واقعاً لبهٔ زمین است؟دیوارهای یخی جنوبگان واقعیاند. اما آیا دور زمین کشیده شدهاند؟ ببینیم فاصلهٔ شهرهای جنوبی، خورشید نیمهشب و جای ستارهها با کدام نقشه جور درمیآیند.
- راهنماچطور نشانی یک ستاره را در آسمان پیدا کنیم؟نشانی ستاره در فهرست با جهت نگاهکردن از حیاط خانه فرق دارد. با شناخت مختصات، تنظیم زمان و مکان نقشه و کمک گرفتن از ستارههای اطراف، هدف را پیدا کنید.
- راهنماچرا تابستانِ ما، زمستانِ نیمکرهٔ جنوبی است؟وقتی در ایران روزها بلند و گرماند، در نیمکرهٔ جنوبی زمستان است. همین همزمانی سرنخی است برای فهمیدن نقش کجی محور، زاویهٔ نور خورشید و طول روز در فصلها.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از استوای سماوی گفتهاند.







