دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم
آهنربا Magnet
آهنربا جسمی است که پیرامون خود میدان مغناطیسی دارد و آهن، نیکل، کبالت و برخی آلیاژها را جذب میکند؛ هر آهنربا دستکم دو قطب شمال و جنوب دارد که هرگز جدا نمیشوند.
نامهای دیگر: مغناطیس

آهنربا از مادهای ساخته شده که اتمهایش مغناطیسیاند و در آنها گشتاورهای مغناطیسی تا حد زیادی همجهت شدهاند. نتیجه یک میدان مغناطیسی پایدار است که از قطب شمال بیرون میآید و به قطب جنوب بازمیگردد. نام قدیمی «مغناطیس» از منطقهٔ مگنزیا در آسیای صغیر میآید، جایی که سنگهای مغناطیسی طبیعی (مگنتیت) یافت میشد.
آهنربا چگونه کار میکند؟
هر الکترون در اتم مانند آهنربای کوچکی است. در بیشتر مواد این اثرها یکدیگر را خنثی میکنند. اما در مواد فرومغناطیس مانند آهن، نیکل و کبالت، ناحیههایی به نام حوزه شکل میگیرند که در هر یک اتمها همجهت هستند. وقتی حوزهها در یک جهت منظم شوند، قطعه آهنربا میشود. این منشأ میدان مغناطیسی با حرکت بارهای الکتریکی (چرخش و حرکت مداری الکترونها) مرتبط است و با الکترومغناطیس توضیح داده میشود.
قطبهای آهنربا چه ویژگیای دارند؟
- قطبهای ناهمنام یکدیگر را جذب و همنام یکدیگر را دفع میکنند.
- اگر آهنربا را نصف کنیم، دو آهنربای کامل با دو قطب به دست میآید؛ قطب تک (تکقطبی) تاکنون مشاهده نشده است.
- آهنربا در دمای بالاتر از دمای کوری خاصیت خود را از دست میدهد؛ برای آهن حدود ۷۷۰ درجهٔ سانتیگراد است.
انواع آهنربا
آهنرباهای دائمی (مثل فریت و نئودیمیم) خاصیتشان را نگه میدارند. آهنرباهای موقت مانند آهن نرم فقط در میدان بیرونی آهنربا میشوند. الکترومغناطیس با عبور جریان الکتریکی از سیمپیچ ساخته میشود و با قطع جریان خاموش میشود؛ در جرثقیلهای قراضه، موتور و قطارهای مگلو کاربرد دارد.
زمین هم مانند یک آهنربای بزرگ است و قطبنما بر همین پایه کار میکند. آهنربا در القای الکترومغناطیسی و مولدهای برق نقش اصلی دارد.
پرسشهای رایج
آهنربا چگونه کار میکند؟
آهنربا چون اتمهای درونش گشتاور مغناطیسی همجهت دارند، میدان مغناطیسی پیرامون خود میسازد. این میدان به مواد فرومغناطیس نیرو وارد میکند.
چه موادی جذب آهنربا میشوند؟
آهن، نیکل، کبالت و آلیاژهای آنها جذب آهنربا میشوند. مس، آلومینیوم، طلا و شیشه جذب قوی و آشکار روزمره ندارند؛ پاسخ مغناطیسی ضعیف آنها با مواد فرومغناطیس متفاوت است.
آیا میتوان یک قطب آهنربا را جدا کرد؟
نه؛ با شکستن آهنربا هر تکه دوباره دو قطب شمال و جنوب پیدا میکند. تاکنون هیچ قطب مغناطیسی تنهایی (تکقطبی) مشاهده نشده است.
چرا آهنربا گاهی خاصیتش را از دست میدهد؟
گرما، ضربهٔ شدید یا قرار گرفتن در میدان مخالف میتواند حوزههای مغناطیسی را بر هم بزند و آهنربا را ضعیف کند. گرم کردن بیش از دمای کوری خاصیت آن را کاملاً از بین میبرد.
منابع
- 22.2 Ferromagnets and Electromagnets · OpenStax / Rice University
آخرین بازبینی:
راهنما و مقاله
برای خواندن بیشتر
فکت علمی
دانستنیها
- ۲۹ شهریور ۱۴۰۵میدان مغناطیسی مگنتارهامگنتار نوعی ستارهٔ نوترونی با میدان مغناطیسی بسیار نیرومند است، از حدود یک میلیارد تا صد میلیارد تسلا. فروکاهی این میدان، تابش پرانرژی پرتو ایکس و پرتو گاما را تأمین میکند.
- ۱ مرداد ۱۴۰۵جابهجایی قطبهای مغناطیسیمیدان مغناطیسی زمین با باد خورشیدی، جریانی از ذرههای باردار، برهمکنش دارد. این میدان پایدار نیست و گاهی قطبهای آن جابهجا میشوند؛ آخرین بار حدود ۷۸۰ هزار سال پیش بود و فاصلهٔ جابهجاییها تقریباً تصادفی است، از کمتر…
- ۳ بهمن ۱۴۰۴میدان مغناطیسی زمین و جابهجایی قطبهامیدان مغناطیسی زمین ما را در برابر ذرات خورشیدی محافظت میکند. این میدان گاهی قطبهایش را عوض میکند؛ زمانبندی منظمی ندارد و آخرین بار حدود ۷۸۰ هزار سال پیش بود.
- ۱۱ دی ۱۴۰۴باد خورشیدی و سپر مغناطیسیمیدان مغناطیسی زمین بیشتر ذرات باردار باد خورشیدی را منحرف میکند و زمین را تا حد زیادی از آن در امان نگه میدارد؛ تنها شمار کمی از ذرات به جو بالایی و مناطق شفق میرسند.
- ۲۳ مرداد ۱۴۰۴میدان مغناطیسی بینهایت قوی مگنتارهامگنتار نوعی ستارهٔ نوترونی است با میدان مغناطیسی فوقالعاده قوی، در حدود یک میلیارد تا صد میلیارد تسلا. فروپاشی همین میدان پرتوهای پرانرژی ایکس و گاما تولید میکند.
- ۲ دی ۱۴۰۳میدان مغناطیسی زمینمیدان مغناطیسی زمین از جریانهای همرفتی آهن و نیکل مذاب در هستهٔ بیرونی پدید میآید و تا فضا میرود، جایی که با باد خورشیدی برهمکنش دارد.
- ۱۷ آبان ۱۴۰۳شفق قطبی و میدان مغناطیسیشفق قطبی از آشفتگیهای مغناطیسکرهٔ زمین بهدست باد خورشیدی تندتر پدید میآید؛ ذرههای باردار به جو بالا میریزند و اکسیژن و نیتروژن نورهای رنگی میدهند.
- ۲۱ بهمن ۱۴۰۲سپر مغناطیسی زمینمیدان مغناطیسی زمین مانند سپری در برابر باد خورشیدی و پرتوهای کیهانی عمل میکند. این میدان از حرکت جریانهای همرفتی آهن و نیکل مذاب در هستهٔ بیرونی پدید میآید. گمان میرود نبود میدان نیرومند به ازدسترفتن آب نخستین مری…
- ۲۴ دی ۱۴۰۲سرگردانی قطب مغناطیسیقطب شمال مغناطیسی ثابت نیست و از شمال کانادا به سوی سیبری میگردد؛ سرعتش در آغاز سدهٔ بیستم حدود ۱۰ کیلومتر در سال بود و در ۲۰۰۳ به ۴۰ کیلومتر در سال رسید و از آن پس باز هم بیشتر شده است. این جابهجایی با تغییرهای مغناط…
- ۱۱ دی ۱۴۰۲توفانهای ژئومغناطیسیتوفان ژئومغناطیسی را معمولاً خروج جرم از تاج خورشید و ناحیههای برهمکنش میان جریانهای تند و کند باد خورشیدی پدید میآورند. ذرات باردار میتوانند شفق قطبی بسازند و شبکههای برق را هم مختل کنند؛ در توفان ۱۹۸۹ شبکهٔ برق …
- ۲۳ مرداد ۱۴۰۲توفانهای مغناطیسی و شفقتوفانهای ژئومغناطیسی، که وقتی ساختارهای پلاسمایی و مغناطیسیِ برخاسته از خورشید میدان مغناطیسی زمین را آشفته میکنند رخ میدهند، میتوانند شفق را تا عرضهای بسیار پایین ببرند. در توفان بزرگ ۱۸۵۹ شفق تا هاوایی، مکزیک، کو…
اخبار نجوم
در خبرها
- ۲۱ آبانپارکر الگویی پنهان در آشفتگی مغناطیسی باد خورشیدی یافت
- ۱۶ آبانمیدانهای مغناطیسی نامنظم اورانوس و نپتون، برخلاف الگوی زمین
- ۹ آبانماهوارههای TRACERS نخستین سرنخها از آشفتگی مغناطیسی را فرستادند
- ۷ آباننخستین نقشهٔ سهبعدی از میدان مغناطیسی بیرونی خورشید
- ۳ آبانرشتههای مغناطیسی در نواحی آرام خورشید دیده شدند
- ۱ آباننشانههایی از فوران مغناطیسی کنار یک سیاهچاله
- ۱۸ مهرمیدان مغناطیسی شاید حد جرم کوتولهٔ سفید را تغییر دهد
- ۱۶ مهررد یک پیچوتاب مغناطیسی تا سطح خورشید دنبال شد
- ۱۴ مهررسوب مدفون ماه، سرنخی از میدان مغناطیسی کهن آن
- ۱۳ مهرآیا میدانهای مغناطیسی آغازین به اختلاف ثابت هابل ربط دارند؟
- ۱۰ مهرمرکز راه شیری، میان گاز و میدانهای مغناطیسی
تصویر روز ناسا
در تصویرهای روز
در چنین روزی
در تاریخ علم
- ۱۹۰۴لویی نئل (Louis Néel)، پژوهشگر پادفرومغناطیس و فریمغناطیس و برندهٔ نوبل فیزیک، به دنیا آمد.
- ۱۹۲۲کیث رانکورن (Keith Runcorn)، از پیشگامان مطالعهٔ مغناطیس باقیمانده در سنگها و تاریخ میدان زمین، به دنیا آمد.
- ۱۸۷۹برق، مغناطیس و نور در یک تصویر
- ۱۸۴۵شیشه هم به میدان مغناطیسی پاسخ داد
- ۱۹۸۰جان وانولک (John Van Vleck)، از پیشگامان نظریهٔ کوانتومی مغناطیس و برندهٔ نوبل فیزیک، درگذشت.
- ۱۹۰۵فلیکس بلوخ (Felix Bloch)، پژوهشگر روشهای اندازهگیری مغناطیسی هستههای اتم، متولد شد.
- ۱۹۴۳امروز سالروز درگذشت پیتر زیمان (Pieter Zeeman) است؛ کاشف شکافتهشدن خطوط طیفی در میدان مغناطیسی.
در همان خبرها
مدخلهایی که با آهنربا در یک خبر آمدهاند.
پیوند به اینجا
مدخلهایی که در متنشان از آهنربا گفتهاند.
میدان مغناطیسی در حال چرخش در اطراف سیاهچاله مرکزی کهکشان ما۱۳ فروردین ۱۴۰۳






