رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهفیزیک و شیمیمفهوم

آهنربا Magnet

آهنربا جسمی است که پیرامون خود میدان مغناطیسی دارد و آهن، نیکل، کبالت و برخی آلیاژها را جذب می‌کند؛ هر آهنربا دست‌کم دو قطب شمال و جنوب دارد که هرگز جدا نمی‌شوند.

نام‌های دیگر: مغناطیس

میدان مغناطیسی در حال چرخش در اطراف سیاهچاله مرکزی کهکشان ما
تصویر روز ناسا، 2024-04-01

آهنربا از ماده‌ای ساخته شده که اتم‌هایش مغناطیسی‌اند و در آن‌ها گشتاورهای مغناطیسی تا حد زیادی هم‌جهت شده‌اند. نتیجه یک میدان مغناطیسی پایدار است که از قطب شمال بیرون می‌آید و به قطب جنوب بازمی‌گردد. نام قدیمی «مغناطیس» از منطقهٔ مگنزیا در آسیای صغیر می‌آید، جایی که سنگ‌های مغناطیسی طبیعی (مگنتیت) یافت می‌شد.

آهنربا چگونه کار می‌کند؟

هر الکترون در اتم مانند آهنربای کوچکی است. در بیشتر مواد این اثرها یکدیگر را خنثی می‌کنند. اما در مواد فرومغناطیس مانند آهن، نیکل و کبالت، ناحیه‌هایی به نام حوزه شکل می‌گیرند که در هر یک اتم‌ها هم‌جهت هستند. وقتی حوزه‌ها در یک جهت منظم شوند، قطعه آهنربا می‌شود. این منشأ میدان مغناطیسی با حرکت بارهای الکتریکی (چرخش و حرکت مداری الکترون‌ها) مرتبط است و با الکترومغناطیس توضیح داده می‌شود.

قطب‌های آهنربا چه ویژگی‌ای دارند؟

  • قطب‌های ناهم‌نام یکدیگر را جذب و هم‌نام یکدیگر را دفع می‌کنند.
  • اگر آهنربا را نصف کنیم، دو آهنربای کامل با دو قطب به دست می‌آید؛ قطب تک (تک‌قطبی) تاکنون مشاهده نشده است.
  • آهنربا در دمای بالاتر از دمای کوری خاصیت خود را از دست می‌دهد؛ برای آهن حدود ۷۷۰ درجهٔ سانتی‌گراد است.

انواع آهنربا

آهنرباهای دائمی (مثل فریت و نئودیمیم) خاصیتشان را نگه می‌دارند. آهنرباهای موقت مانند آهن نرم فقط در میدان بیرونی آهنربا می‌شوند. الکترومغناطیس با عبور جریان الکتریکی از سیم‌پیچ ساخته می‌شود و با قطع جریان خاموش می‌شود؛ در جرثقیل‌های قراضه، موتور و قطار‌های مگلو کاربرد دارد.

زمین هم مانند یک آهنربای بزرگ است و قطب‌نما بر همین پایه کار می‌کند. آهنربا در القای الکترومغناطیسی و مولدهای برق نقش اصلی دارد.

پرسش‌های رایج

  1. آهنربا چگونه کار می‌کند؟

    آهنربا چون اتم‌های درونش گشتاور مغناطیسی هم‌جهت دارند، میدان مغناطیسی پیرامون خود می‌سازد. این میدان به مواد فرومغناطیس نیرو وارد می‌کند.

  2. چه موادی جذب آهنربا می‌شوند؟

    آهن، نیکل، کبالت و آلیاژهای آن‌ها جذب آهنربا می‌شوند. مس، آلومینیوم، طلا و شیشه جذب قوی و آشکار روزمره ندارند؛ پاسخ مغناطیسی ضعیف آن‌ها با مواد فرومغناطیس متفاوت است.

  3. آیا می‌توان یک قطب آهنربا را جدا کرد؟

    نه؛ با شکستن آهنربا هر تکه دوباره دو قطب شمال و جنوب پیدا می‌کند. تاکنون هیچ قطب مغناطیسی تنهایی (تک‌قطبی) مشاهده نشده است.

  4. چرا آهنربا گاهی خاصیتش را از دست می‌دهد؟

    گرما، ضربهٔ شدید یا قرار گرفتن در میدان مخالف می‌تواند حوزه‌های مغناطیسی را بر هم بزند و آهنربا را ضعیف کند. گرم کردن بیش از دمای کوری خاصیت آن را کاملاً از بین می‌برد.

منابع

  1. 22.2 Ferromagnets and Electromagnets · OpenStax / Rice University

آخرین بازبینی:

راهنما و مقاله

برای خواندن بیشتر

همه

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

اخبار نجوم

در خبرها

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

در چنین روزی

در تاریخ علم

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با آهنربا در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از آهنربا گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین