قانون هابل Hubble's law

قانون هابل یکی از ستون‌های کیهان‌شناسی نوین است. این قانون رابطهٔ ساده‌ای میان فاصلهٔ یک کهکشان و سرعت دور شدنش برقرار می‌کند و نخستین شاهد رصدی برای انبساط جهان بود.

قانون هابل چگونه کشف شد؟

ادوین هابل در سال ۱۹۲۹ با اندازه‌گیری فاصلهٔ چند کهکشان، به‌ویژه با کمک متغیرهای قیفاووسی، و مقایسه با انتقال به سرخ نور آن‌ها دریافت که کهکشان‌های دورتر سریع‌تر دور می‌شوند. پیش از او ژرژ لومتر در سال ۱۹۲۷ همین رابطه را از نظریه به دست آورده بود، و به همین دلیل امروز گاهی از «قانون هابل–لومتر» سخن می‌گویند.

فرمول قانون هابل

در این رابطه $v$ سرعت دور شدن، $d$ فاصله و $H_0$ ثابت هابل است. مقدار ثابت هابل حدود ۷۰ کیلومتر بر ثانیه در هر مگاپارسک است؛ هر مگاپارسک یک میلیون پارسک است. یعنی کهکشانی که یک مگاپارسک دورتر باشد، حدود ۷۰ کیلومتر بر ثانیه سریع‌تر دور می‌شود.

معنای قانون هابل چیست؟

کهکشان‌ها در فضا نمی‌گریزند، بلکه خود فضا کش می‌آید. به همین دلیل هیچ مرکز خاصی در این انبساط نیست و از دید هر کهکشانی، بقیه از آن دور می‌شوند. معکوس ثابت هابل مقیاسی برای سن جهان می‌دهد که با تقریب خوب حدود ۱۴ میلیارد سال است.

تنش هابل چیست؟

اندازه‌گیری ثابت هابل از دو راه نتایج کمی متفاوت می‌دهد. روش‌هایی که بر ریزموج زمینهٔ کیهانی تکیه دارند حدود ۶۷ و روش‌هایی که از ابرنواخترها و نردبان فاصله استفاده می‌کنند حدود ۷۳ می‌دهند. این اختلاف که تا سال ۲۰۲۶ هنوز حل نشده «تنش هابل» نام دارد و ممکن است به فیزیک تازه اشاره کند.

پرسش‌های رایج

### قانون هابل چه می‌گوید؟
قانون هابل می‌گوید سرعت دور شدن یک کهکشان با فاصلهٔ آن از ما رابطهٔ مستقیم دارد و کهکشان‌های دورتر سریع‌تر از ما دور می‌شوند.

### ثابت هابل چقدر است؟
ثابت هابل حدود ۷۰ کیلومتر بر ثانیه بر مگاپارسک است؛ اندازه‌گیری‌های گوناگون عددهایی میان ۶۷ و ۷۳ می‌دهند.

### آیا قانون هابل برای همهٔ کهکشان‌ها درست است؟
قانون هابل فقط در مقیاس‌های بسیار بزرگ برقرار است. کهکشان‌های نزدیک، مانند آندرومدا، به سبب گرانش حرکت خاص خود را دارند و حتی به ما نزدیک می‌شوند.

### قانون هابل چه ربطی به مه‌بانگ دارد؟
اگر کهکشان‌ها امروز از هم دور می‌شوند، در گذشته به هم نزدیک‌تر بوده‌اند. قانون هابل به این تصویر انجامید که جهان از حالتی گرم و چگال آغاز شده است، یعنی مه‌بانگ.