رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهکهکشان‌ها و کیهانمفهوم

ثابت هابل Hubble constant

ثابت هابل (H₀) مقدار امروزی نرخ انبساط جهان است؛ تقریباً ۷۰ کیلومتر بر ثانیه به ازای هر مگاپارسک، با مقداری وابسته به روش اندازه‌گیری.

نام‌های دیگر: تنش هابل، نرخ انبساط جهان

قانون هابل
Brews ohare / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · منبع تصویر

ثابت هابل ضریب تناسب در قانون هابل است که می‌گوید سرعت دور شدن کهکشان‌ها با فاصله‌شان متناسب است. این عدد با نماد H₀ نشان داده می‌شود و مقدارش تعیین می‌کند جهان با چه سرعتی منبسط می‌شود و همراه با مدل تاریخ انبساط به برآورد سن جهان کمک می‌کند.

ثابت هابل چه می‌گوید؟

قانون هابل را می‌توان این‌طور نوشت:

v = H_0 \, d

یعنی سرعت دور شدن (v) برابر ثابت هابل ضرب فاصله (d) است. اگر H₀ حدود ۷۰ کیلومتر بر ثانیه بر مگاپارسک باشد، کهکشانی در ۱۰۰ مگاپارسک (حدود ۳۲۶ میلیون سال نوری) با سرعت حدود ۷۰۰۰ کیلومتر بر ثانیه دور می‌شود. پارامتر هابل H(t) نرخ انبساط را در هر زمان نشان می‌دهد و در طول تاریخ جهان تغییر می‌کند؛ H₀ مقدار امروزی آن است. با ثابت ماندن دیگر فرض‌های مدل کیهان‌شناختی، H₀ بزرگ‌تر معمولاً به سن کمتر می‌انجامد. وارون H₀ «زمان هابل» است، حدود ۱۴ میلیارد سال؛ اما سن جهان به تاریخ انبساط و ترکیب کیهان نیز وابسته است.

ثابت هابل چگونه اندازه‌گیری می‌شود؟

دو روش اصلی وجود دارد:

  • نردبان فاصله: فاصلهٔ کهکشان‌های نزدیک را با ستاره‌های متغیر قیفاووسی و ابرنواخترهای نوع Ia می‌سنجند و با سرعت دور شدنشان مقایسه می‌کنند. دربارهٔ آن نردبان فاصله‌های کیهانی را ببینید. این روش مقداری حدود ۷۳ می‌دهد.
  • تابش زمینهٔ کیهانی: از الگوی تابش زمینهٔ کیهانی و مدل ΛCDM مقدار پیش‌بینی‌شده‌ای حدود ۶۷ به دست می‌آید.

تنش هابل چیست؟

این دو مقدار در سطح اطمینان آماری بالایی با هم نمی‌خوانند و به این اختلاف «تنش هابل» می‌گویند. یا خطایی در یکی از دو روش مانده است یا فیزیکی تازه لازم است. مشاهدات تلسکوپ جیمز وب تا ۲۰۲۵ هنوز همهٔ ابهام‌ها را برطرف نکرده است. ثابت هابل به‌نام ادوین هابل است که در دههٔ ۱۹۲۰ رابطهٔ فاصله و سرعت را کشف کرد، هرچند ژرژ لومتر هم پیش‌تر آن را از نظریه استنتاج کرده بود.

پرسش‌های رایج

  1. ثابت هابل چقدر است؟

    حدود ۶۷ تا ۷۳ کیلومتر بر ثانیه بر مگاپارسک، بسته به روش اندازه‌گیری. این اختلاف همان تنش هابل است.

  2. ثابت هابل به چه دردی می‌خورد؟

    نرخ انبساط جهان را نشان می‌دهد و با آن می‌توان سن و اندازهٔ جهان را برآورد کرد.

  3. تنش هابل چیست؟

    اختلاف مقدار ثابت هابل در اندازه‌گیری‌های جهان نزدیک (حدود ۷۳) و پیش‌بینی از تابش زمینهٔ کیهانی (حدود ۶۷).

  4. آیا ثابت هابل واقعاً ثابت است؟

    H₀ مقدار امروزی پارامتر هابل H(t) است. در مدل همگن کیهان، H(t) در هر زمان در همه‌جا یکسان است، اما با گذر زمان تغییر می‌کند.

منابع

  1. Hubble Constant and Tension · NASA

آخرین بازبینی:

اخبار نجوم

در خبرها

در همان خبرها

مدخل‌هایی که با ثابت هابل در یک خبر آمده‌اند.

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از ثابت هابل گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین