ثابت هابل Hubble constant

ثابت هابل ضریب تناسب در قانون هابل است که می‌گوید سرعت دور شدن کهکشان‌ها با فاصله‌شان متناسب است. این عدد با نماد H₀ نشان داده می‌شود و مقدارش تعیین می‌کند جهان با چه سرعتی منبسط می‌شود و از آنجا، جهان چند سال دارد.

ثابت هابل چه می‌گوید؟

قانون هابل را می‌توان این‌طور نوشت:

یعنی سرعت دور شدن (v) برابر ثابت هابل ضرب فاصله (d) است. اگر H₀ حدود ۷۰ کیلومتر بر ثانیه بر مگاپارسک باشد، کهکشانی در ۱۰۰ مگاپارسک (حدود ۳۲۶ میلیون سال نوری) با سرعت حدود ۷۰۰۰ کیلومتر بر ثانیه دور می‌شود. نام «ثابت» از آن است که در هر لحظه یکسان است؛ ولی مقدارش در طول تاریخ جهان تغییر کرده. هر چه این عدد بزرگ‌تر باشد، جهان جوان‌تر است. هم‌چنین سن جهان تقریباً برابر وارونهٔ H₀ است، یعنی حدود ۱۴ میلیارد سال که به سن جهان نزدیک است.

ثابت هابل چگونه اندازه‌گیری می‌شود؟

دو روش اصلی وجود دارد:

• نردبان فاصله: فاصلهٔ کهکشان‌های نزدیک را با ستاره‌های متغیر قیفاووسی و ابرنواخترهای نوع Ia می‌سنجند و با سرعت دور شدنشان مقایسه می‌کنند. دربارهٔ آن نردبان فاصله‌های کیهانی را ببینید. این روش مقداری حدود ۷۳ می‌دهد.
• تابش زمینهٔ کیهانی: از الگوی تابش زمینهٔ کیهانی و مدل ΛCDM مقدار پیش‌بینی‌شده‌ای حدود ۶۷ به دست می‌آید.

تنش هابل چیست؟

این دو مقدار در سطح اطمینان آماری بالایی با هم نمی‌خوانند و به این اختلاف «تنش هابل» می‌گویند. یا خطایی در یکی از دو روش مانده است یا فیزیکی تازه لازم است. مشاهدات تلسکوپ جیمز وب تا ۲۰۲۵ هنوز همهٔ ابهام‌ها را برطرف نکرده است. ثابت هابل به‌نام ادوین هابل است که در دههٔ ۱۹۲۰ رابطهٔ فاصله و سرعت را کشف کرد، هرچند ژرژ لومتر هم پیش‌تر آن را از نظریه استنتاج کرده بود.

پرسش‌های رایج

### ثابت هابل چقدر است؟
حدود ۶۷ تا ۷۳ کیلومتر بر ثانیه بر مگاپارسک، بسته به روش اندازه‌گیری. این اختلاف همان تنش هابل است.

### ثابت هابل به چه دردی می‌خورد؟
نرخ انبساط جهان را نشان می‌دهد و با آن می‌توان سن و اندازهٔ جهان را برآورد کرد.

### تنش هابل چیست؟
اختلاف مقدار ثابت هابل در اندازه‌گیری‌های جهان نزدیک (حدود ۷۳) و پیش‌بینی از تابش زمینهٔ کیهانی (حدود ۶۷).

### آیا ثابت هابل واقعاً ثابت است؟
در یک زمان معین در همهٔ جهان یکسان است، اما در طول تاریخ جهان تغییر می‌کند. به همین دلیل گاهی «پارامتر هابل» نامیده می‌شود.