لکه خورشیدی Sunspot

لکه‌های خورشیدی نقطه‌های تیره روی سطح مرئی خورشید، یعنی فتوسفر، هستند. تیره بودن آن‌ها نسبی است: دمایشان حدود ۳۷۰۰ تا ۴۵۰۰ کلوین است، در حالی که سطح پیرامون حدود ۵۸۰۰ کلوین دارد. اگر لکه‌ای جدا از خورشید می‌درخشید، همچنان بسیار روشن بود.

لکه خورشیدی چرا پدید می‌آید؟

پایهٔ لکه‌ها میدان مغناطیسی است. در جاهایی که خطوط میدان مغناطیسی قوی از درون خورشید بیرون می‌زنند، شدت میدان به چند دهم تسلا می‌رسد و جابه‌جایی گرمای درون به سطح را کند می‌کند. ناحیهٔ سردتر تیره دیده می‌شود. لکه‌ها اغلب جفت یا گروهی‌اند و قطب مغناطیسی مخالف دارند.

هر لکه دو بخش دارد: مرکز تیره‌تر (سایه) و حاشیهٔ روشن‌تر و رشته‌ای (نیم‌سایه). اندازهٔ آن‌ها گاهی بزرگ‌تر از زمین می‌شود و عمر آن‌ها از چند روز تا چند ماه است.

لکه‌ها و چرخهٔ خورشیدی

تعداد لکه‌ها به‌طور متناوب بالا و پایین می‌رود و دورهٔ آن حدود ۱۱ سال است. این رفتار همان چرخهٔ خورشیدی است. در اوج چرخه خورشید پرلکه است و شراره‌ها و خروج جرم از تاج هم بیشترند و می‌توانند به شفق‌های قطبی شدت ببخشند. در حدود ۱۶۴۵ تا ۱۷۱۵ لکه‌ها تقریباً ناپدید شدند، دوره‌ای که حداقل ماندر نامیده می‌شود و هم‌زمان با سرمای عصر یخبندان کوچک بود.

تاریخچهٔ رصد

رصدگران چینی لکه‌های بزرگ را از دو هزار سال پیش با چشم غیرمسلح در غبار یا هنگام غروب ثبت کرده‌اند. در اروپا، گالیلئو گالیله و چند رصدگر دیگر در اوایل سدهٔ هفدهم میلادی با تلسکوپ آن‌ها را بررسی کردند و نشان دادند خورشید می‌چرخد. رصد لکه‌ها هنوز یکی از قدیمی‌ترین رشته‌های مستمر داده در نجوم است.

هشدار: نگاه مستقیم به خورشید ممنوع است و فقط با فیلتر ایمن باید آن را دید.

پرسش‌های رایج

### لکه خورشیدی چیست؟
لکهٔ خورشیدی ناحیه‌ای تیره و سردتر روی سطح خورشید است که میدان مغناطیسی قوی گرمایش آن را کاهش داده است.

### لکه‌های خورشیدی چقدر داغ‌اند؟
دمای لکه‌های خورشیدی حدود ۳۷۰۰ تا ۴۵۰۰ کلوین است، در حالی که سطح معمولی خورشید حدود ۵۸۰۰ کلوین دارد.

### لکه‌های خورشیدی چه تأثیری بر زمین دارند؟
لکه‌ها خودشان بر زمین اثر مستقیم ندارند، ولی ناحیه‌های لکه‌دار منشأ شراره و پرتاب جرم‌اند که شفق قطبی و اختلال در ارتباطات و شبکه‌های برق را پدید می‌آورند.

### چرخهٔ لکه‌های خورشیدی چند ساله است؟
میانگین چرخهٔ لکه‌های خورشیدی حدود ۱۱ سال است، هرچند طول هر چرخه کمی فرق می‌کند.