شفق قطبی Aurora

شفق قطبی از زیباترین نمایش‌های طبیعی آسمان است. در نیمکرهٔ شمالی آن را «شفق شمالی» (Aurora Borealis) و در نیمکرهٔ جنوبی «شفق جنوبی» (Aurora Australis) می‌نامند. این نورها معمولاً در کمربندی حلقه‌مانند به نام بیضی شفقی پیرامون قطب‌های مغناطیسی دیده می‌شوند.

شفق قطبی چگونه پدید می‌آید؟

باد خورشیدی جریانی از ذرات باردار است که از خورشید می‌وزد. بخشی از این ذرات در مغناطیس‌سپهر زمین هدایت می‌شوند و در امتداد خطوط میدان مغناطیسی به‌سوی قطب‌ها می‌روند. در ارتفاع حدود ۱۰۰ تا ۳۰۰ کیلومتری با اتم‌ها و مولکول‌های اکسیژن و نیتروژن برخورد می‌کنند. اتم‌های برانگیخته‌شده هنگام بازگشت به حالت پایه نور گسیل می‌کنند.

رنگ‌های شفق از چیست؟

رنگ به نوع گاز و ارتفاع بستگی دارد:

• سبز: اکسیژن در ارتفاع حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلومتر، رایج‌ترین رنگ
• سرخ: اکسیژن در ارتفاع‌های بالاتر، بالای حدود ۲۰۰ کیلومتر
• آبی و بنفش: نیتروژن در لبه‌های پایینی پرده‌ها

چه وقت و کجا شفق را ببینیم؟

بهترین مکان‌ها شمال نروژ، سوئد، فنلاند، ایسلند، آلاسکا و کانادا و در نیمکرهٔ جنوبی تاسمانی، نیوزلند و جنوبگان‌اند. آسمان باید تاریک و صاف باشد، پس شب‌های پاییز تا بهار و ساعات پیرامون نیمه‌شب مناسب‌ترند. فعالیت شفقی در نزدیکی بیشینهٔ چرخهٔ خورشیدی و پس از شراره‌های خورشیدی و خروج جرم تاجی بالاتر می‌رود. در توفان‌های شدید، شفق به عرض‌های جغرافیایی بسیار پایین‌تر هم می‌رسد.

شفق قطبی در سیارات دارای میدان مغناطیسی، مانند مشتری و زحل، نیز رخ می‌دهد و تلسکوپ‌های فضایی آن‌ها را عکس‌برداری کرده‌اند.

پرسش‌های رایج

### شفق قطبی از چیست؟
شفق قطبی از برخورد ذرات باردار باد خورشیدی با اکسیژن و نیتروژن جو بالایی زمین پدید می‌آید. نور آن درواقع تابش اتم‌های برانگیخته است.

### آیا شفق قطبی در ایران دیده می‌شود؟
در حالت عادی خیر. شفق قطبی معمولاً فقط در عرض‌های بالا دیده می‌شود و تنها در توفان‌های ژئومغناطیسی بسیار نادر ممکن است تا عرض‌های پایین‌تر گسترش یابد.

### بهترین زمان برای دیدن شفق قطبی کی است؟
بهترین زمان شب‌های تاریک و صاف از پاییز تا بهار است، به‌ویژه نزدیک اعتدال‌ها و در سال‌هایی که خورشید فعال‌تر است.

### آیا شفق قطبی روی سیاره‌های دیگر هم هست؟
بله. مشتری و زحل شفق‌های قوی دارند و تلسکوپ فضایی هابل و فضاپیماهایی مانند جونو آن‌ها را مشاهده کرده‌اند.