رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهرصد و ابزارپدیده

صبح کاذب Zodiacal light

صبح کاذب یا نور بروجی درخششی کم‌نور و مخروطی‌شکل در امتداد دایرةالبروج است که از بازتاب نور خورشید در غبار میان‌سیاره‌ای پدید می‌آید و پیش از سپیده‌دم یا پس از غروب دیده می‌شود.

صبح کاذب
Dominic Cantin / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · منبع تصویر

صبح کاذب (نور بروجی) مخروط سفیدفام و ملایمی است که از افق به‌سمت بالا کشیده می‌شود. نام «کاذب» از آنجاست که پیش از آغاز شفق صبحگاهی دیده می‌شود و ممکن است سپیده‌دم واقعی پنداشته شود. در سنت اسلامی، «صبح کاذب» و «صبح صادق» برای تعیین وقت نماز و روزه اهمیت داشته‌اند. صبح صادق همان سپیدهٔ پهن و افقی است که آغاز واقعی روز را نشان می‌دهد.

صبح کاذب چرا پدید می‌آید؟

در صفحهٔ منظومهٔ شمسی ذرات ریز غباری پراکنده‌اند که بیشترشان از دنباله‌دارها و برخورد سیارک‌ها آمده‌اند. نور خورشید به این ذرات می‌تابد و بازتاب ضعیفی تولید می‌کند. چون غبار بیشتر در صفحهٔ دایرةالبروج متمرکز است، درخشش هم در همان امتداد دیده می‌شود. این ذرات نمونه‌ای از غبار کیهانی درون منظومهٔ شمسی‌اند.

چه وقت و کجا آن را ببینیم؟

زمان خوب وقتی است که دایرةالبروج با افق زاویهٔ بزرگی بسازد و آسمان تاریک باشد:

  • در نیمکرهٔ شمالی، شب‌های اواخر زمستان و بهار، پس از غروب در غرب
  • در نیمکرهٔ شمالی، پیش از سپیده‌دم در اواخر تابستان و پاییز، در شرق
  • نزدیک مناطق گرمسیری، زاویه مناسب‌تر است و آن را بیشتر سال می‌توان دید

دیدن آن به آسمان تاریک و بی‌ماه نیاز دارد. آلودگی نوری آن را به‌کلی محو می‌کند و دیدنش نشانهٔ تاریکی واقعی آسمان است.

پدیده‌های هم‌خانواده

در نقطهٔ مقابل خورشید، لکهٔ ضعیف و بیضی‌شکلی به نام پادتاب دیده می‌شود. پادتاب هم از بازتاب نور خورشید در غبار است، اما ذراتی که درست پشت زمین‌اند نور را مستقیم به‌سوی ما بازمی‌گردانند.

پرسش‌های رایج

  1. صبح کاذب چیست؟

    صبح کاذب مخروط نورانی کم‌فروغی در راستای دایرةالبروج است که از پراکندگی نور خورشید در غبار میان‌سیاره‌ای پدید می‌آید.

  2. فرق صبح کاذب و صبح صادق چیست؟

    صبح کاذب مخروطی عمودی و کم‌نور است که پیش از سپیده‌دم دیده می‌شود. صبح صادق نوار افقی و گسترده‌ای در افق است که آغاز واقعی روز را اعلام می‌کند.

  3. چرا صبح کاذب را همه جا نمی‌توان دید؟

    صبح کاذب بسیار کم‌نور است و تنها در آسمان تاریک و دور از شهر و ماه دیده می‌شود. آلودگی نوری آن را پنهان می‌کند.

  4. صبح کاذب از چه ساخته شده است؟

    صبح کاذب از نور خورشید بازتاب‌یافته از ذرات غبار با اندازهٔ چند ده میکرون است که از دنباله‌دارها و سیارک‌ها در منظومهٔ شمسی پراکنده شده‌اند.

منابع

  1. Zodiacal Light and the False Dawn · NASA / Michigan Technological University

آخرین بازبینی:

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از صبح کاذب گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین