صورتهای فلکیCorona Borealis
صورت فلکی تاج شمالی
تاج شمالی قوسی کوچک و خوش‌شکل از ستاره‌هاست که شبیه نیمدایرهای باز یا تاجی در آسمان تابستان دیده میشود. ستارهٔ درخشان آن «نیر فکه» نام دارد، یعنی روشنترین ستارهٔ حلقهٔ شکسته. این صورت کوچک است، اما چون شکلش یکتاست، حتی در آسمان شهرها هم بهآسانی شناخته میشود. بطلمیوس آن را در شمار چهل‌وهشت صورت فلکی آورد و صوفی نیز در کتابش از آن یاد کرد.
- در صورالکواکب صوفی: الاکلیل الشمالی
- نام‌های دیگر: تاج شمالی، قصعهٔ مساکین
- بهترین زمان دیدن
- شبهای تیر، حدود ساعت ۹ شب در بالاترین جای خود
- از ایران
- از همهٔ ایران کامل دیده میشود
- اندازه
- ۱۷۹ درجهٔ مربع؛ از نظر اندازه رتبهٔ ۷۲ از ۸۸
- ستاره‌های پیدا با چشم
- ۲۵ ستاره تا قدر ۶ در آسمان تاریک
- میل (عرض در آسمان)
- از ۲۶° شمالی تا ۴۰° شمالی
ستارهها
پرنورترین ستاره‌های تاج شمالی
قدر کمتر یعنی پرنورتر؛ چشم در آسمان تاریک تا قدر حدود ۶ را می‌بیند.
| نام | نشان | قدر |
|---|---|---|
| نیر فکه (Alphecca) | α Coronae Borealis | ۲٫۲۲ |
| Nusakan | β Coronae Borealis | ۳٫۶۶ |
| — | γ Coronae Borealis | ۳٫۸۱ |
| — | θ Coronae Borealis | ۴٫۱۴ |
| — | ε Coronae Borealis | ۴٫۱۴ |
داستان نام
در اسطوره‌های یونانی تاج شمالی تاجی است که دیونیسوس، خدای شراب، به آریادنه، شاهدخت کرت، داد. آریادنه به تسئوس کمک کرده بود تا از هزارتوی مینوتور بیرون بیاید، اما تسئوس او را در جزیرهٔ نکسوس تنها گذاشت. دیونیسوس او را یافت و به همسری گرفت و تاج عروسی را به آسمان برد تا نشانی از آن پیوند بماند. عرب‌ها همین قوس را «قصعهٔ مساکین»، یعنی کاسهٔ مستمندان، می‌نامیدند. همهٔ این‌ها قصه است و نه واقعیت.
چطور پیدایش کنیم
تاج شمالی را در شبهای تیر و مرداد در آسمان بجویید. نخست ستارهٔ درخشان و نارنجی سماک رامح را پیدا کنید، سپس کمی به سمت چپ و بالا بروید. قوس کوچکی از ستارهها که مثل نعلی باز دیده میشود، همان تاج شمالی است. این صورت میان سماک رامح و صورت فلکی هرکول جا دارد و در تیر در ساعتهای اول شب نزدیک بالای سر دیده میشود.
پرسش‌های رایج
تاج شمالی در کدام قسمت آسمان است؟
تاج شمالی در آسمان شمالی تابستان و میان سماک رامح و هرکول قرار دارد. از ایران در تیر و مرداد، ساعتهای اول شب، نزدیک بالای سر دیده میشود. ستارهٔ درخشانش «نیر فکه» است و بقیه ستارههایش کمنورترند. در این فصل نسبت به بیشتر صورتهای دیگر آن را راحتتر میتوان یافت.
نیر فکه چیست؟
نیر فکه نام عربی ستارهٔ درخشان تاج شمالی است و تقریباً یعنی روشنترین ستارهٔ حلقهٔ شکسته. قدر آن را در جدول همین صفحه میبینید. با چشم غیرمسلح در شبهای بیماه بهآسانی دیده میشود، حتی از شهرهای نهچندان روشن. همین نام در کتابهای قدیمی فارسی هم آمده است.
چرا نام این صورت فلکی تاج است؟
چون ستارههایش نیمدایرهای باز میسازند که به تاج میماند. در اسطورهٔ یونانی این همان تاجی است که دیونیسوس به آریادنه هدیه داد، و در سنت عربی همین نیمدایره را به کاسه تشبیه میکردند. نامها فقط به شکل ظاهری ستارهها اشاره دارند.
هم‌فصل
در همین شب‌ها در آسمان
آسمان
امروز در بخش آسمان
آزمایشگاه
خودتان بیازمایید: آسمان
فلک‌بین
در گوشه‌های دیگر فلک‌بین
تصویر روز ناسا · سیارهابری بلند بر فراز مریخ
زیر میکروسکوپسطح برگاین تصویر، سطح برگ گیاه آرابیدوپسیس را نشان میدهد. میان سلولهای نامنظم و شبیه تکههای پازل، چند شکاف بیضی دیده میشود. این شکاف…
دانشمندان ایرانی · مهندسی مواد و فومهای فلزیافسانه ربیعیاو فوم فلزی مرکب، CMF، را توسعه داد: ساختاری شامل کرههای فلزی توخالی در یک زمینهٔ فلزی. گروه پژوهشیاش بررسی میکند چگونه این ساخ…
اگر چنین میشد…اگر برگهای یک درخت دو برابر پهنتر شوند، آیا درخت هم دو برابر قند میسازد؟پهنتر شدن برگها به معنی دو برابر شدن قند ساختهشده نیست. اگر نور و آب و دیاکسیدکربن کافی برسد، قندسازی میتواند بیشتر شود؛ اما…