واژه‌نامه · نجوم و اخترفیزیک
قرص آوار debris disk
قرص آوار قرصی از غبار و تکه‌سنگ دور یک ستاره است که از برخورد پیاپی سیارکها و دنبالهدارهای آن ستاره تازه میشود و پس از دوران سیاره‌زایی باقی می‌ماند.
غبار ریز دور ستاره دیر نمی‌پاید: نور ستاره ریزترین دانه‌ها را با فشار تابش بیرون می‌راند و دانه‌های درشت‌تر را آرام‌آرام به سوی ستاره می‌کشاند. پس قرصی که میلیون‌ها سال پرغبار می‌ماند، باید پیوسته با برخوردهای تازه پر شود. از این رو قرص آوار نشانهٔ غیرمستقیم سیارکها و دنبالهدارها، و گاهی سیاره‌هایی است که گرانششان آن برخوردها را برمی‌انگیزد.
نخستین قرص آوار در ۱۹۸۳ پیدا شد، وقتی ماهوارهٔ فروسرخ IRAS دید ستارهٔ نسر واقع (Vega) بیش از انتظار فروسرخ می‌تاباند. دو نمونهٔ مشهور دیگر، که تصویرشان هم گرفته شده، قرص‌های دور ستارههای بتا پیکتوریس و فمالحوت (Fomalhaut) هستند.
قرص آوار را با قرص پیشسیارهای یا قرص برافزایشی اشتباه نگیرید؛ هر دو پر از گازند و قرص آوار تقریباً بی‌گاز است.
پرسش‌های رایج
فرق قرص آوار با قرص پیشسیارهای چیست؟
قرص پیشسیارهای دور ستارههای بسیار جوان، چند میلیون ساله، است، پر از گاز است و سیارهها در آن ساخته میشوند. قرص آوار دور ستارههای بالغتر است، گاز کمی دارد و غبارش از برخورد پیاپی سیارکها و دنبالهدارهای باقیمانده تازه میشود. قرص پیشسیارهای مادهٔ خام ساختن سیارههاست و قرص آوار تهماندهٔ همان کار.
آیا منظومهٔ شمسی هم قرص آوار دارد؟
بله. کمربند سیارکها، کمربند کویپر و غباری که از برخورد سیارکها و فرسایش دنبالهدارها در منظومهٔ شمسی پخش میشود، روی هم قرص آوار منظومهٔ شمسیاند. این قرص از قرص آوار ستارههایی مانند فمالحوت بسیار کمنورتر است. بخشی از همین غبار را در آسمان تاریک کویرهای ایران، پیش از سپیده یا پس از غروب، چون مخروط کمنور صبح کاذب میشود دید.
نام‌های دیگر و املا
شکل درست نوشتن در فلک‌بین: قرص آوار.
- دیسک آوار رایجبا دیسک به‌جای قرص؛ شاهد مستقیم ندیدم
