مرکز کهکشانی Galactic Center

هر کهکشانی مرکزی دارد که ستارگان به دور آن می‌گردند. مرکز راه شیری برای ما در جهت صورت فلکی کمان (Sagittarius) دیده می‌شود، اما ابرهای غبار میان ما و آن، نور مرئی را کاملاً می‌پوشانند. اخترشناسان از طریق تابش رادیویی، فروسرخ و پرتو ایکس به آن نگاه می‌کنند.

مرکز راه شیری چه چیزی دارد؟

فاصلهٔ مرکز تا منظومهٔ شمسی حدود ۲۶ هزار سال نوری است. در آن‌جا ستارگان با چگالی بسیار زیاد انباشته‌اند و خوشه‌های ستاره‌ای جوان و ابرهای مولکولی عظیم نیز دیده می‌شوند. در قلب این منطقه چشمهٔ رادیویی فشرده‌ای به نام کمان A* قرار دارد.

ابرسیاه‌چالهٔ مرکزی

با ردیابی مدار ستارگانی که در چند سال تا چند ده سال یک دور به‌دور کمان A* می‌زنند (مانند S2 با دورهٔ حدود ۱۶ سال)، اخترشناسان جرم جسم نامرئی مرکزی را حدود ۴ میلیون برابر خورشید به دست آورده‌اند. تنها یک سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم می‌تواند چنین جرمی را در فضایی چنین کوچک جا بدهد. این پژوهش‌ها در سال ۲۰۲۰ جایزهٔ نوبل فیزیک را به رایندهارد گنتسل و آندریا گز (و، برای کار دیگری، راجر پنروز) داد. در سال ۲۰۲۲ نیز تلسکوپ افق رویداد نخستین تصویر رادیویی از سایهٔ این سیاه‌چاله را منتشر کرد.

ویژگی‌های کلیدی

چرا مرکز کهکشان مهم است؟

آن‌جا محیطی افراطی از گرانش قوی، تشکیل ستاره و دینامیک ستاره‌ای است و آزمایشگاهی طبیعی برای نسبیت عام فراهم می‌کند؛ مثلاً حرکت ستارهٔ S2 نزدیک سیاه‌چاله نشان‌دهندهٔ پیشروی نقطهٔ حضیض مداری بر طبق پیش‌بینی اینشتین است. مرکز راه شیری در مقایسه با هستهٔ کهکشان‌های دوردست، آرام است و هسته‌های کهکشانی فعال را به یاد می‌آورد که اکنون خاموش‌اند.

پرسش‌های رایج

### مرکز کهکشان راه شیری کجاست؟
مرکز کهکشان راه شیری در جهت صورت فلکی کمان قرار دارد و حدود ۲۶ هزار سال نوری از ما فاصله دارد.

### آیا در مرکز راه شیری سیاه‌چاله هست؟
بله. مرکز کهکشان راه شیری سیاه‌چالهٔ کلان‌جرمی به نام کمان A* دارد که جرمش حدود ۴ میلیون برابر خورشید است.

### چرا مرکز کهکشان را با چشم نمی‌بینیم؟
گرد و غبار میان‌ستاره‌ای، نور مرئی مرکز کهکشان را می‌گیرد. با طول‌موج‌های رادیویی، فروسرخ و پرتو ایکس می‌توان آن را دید.