رفتن به محتوا
فلک‌بینfalakbin.ir
کانال تلگرام

صفحهٔ اصلی فلک‌بین

آسمان

فضا

زمین

دانش

ابزار

حساب و فرمول

تاریخ و زمان

واحد و اندازه

ریاضی

آسمان و فضا

بدن

آزمایشگاه

آسمان

منظومه و فضا

زمین

نور و کیهان

کیهان و اخترفیزیک

فلک‌بین

کانال فلک‌بین در تلگرام

دانشنامهکهکشان‌ها و کیهانجرم آسمانی

مرکز کهکشانی Galactic Center

مرکز کهکشانی ناحیهٔ میانی کهکشان راه شیری است، در حدود ۲۶ هزار سال نوری از خورشید در جهت صورت فلکی کمان، که ابرسیاه‌چاله‌ای با جرمی حدود چهار میلیون برابر خورشید در آن قرار دارد.

مرکز کهکشانی
2MASS/G. Kopan, R. Hurt / Wikimedia Commons · Public domain · منبع تصویر

مشخصات

صورت فلکیکمان

از ویکی‌داده (CC0).

مرکز کهکشانی در اینجا به ناحیهٔ مرکزی راه شیری گفته می‌شود. این ناحیه برای ما در جهت صورت فلکی کمان (Sagittarius) دیده می‌شود، اما ابرهای غبار میان ما و آن، نور مرئی را کاملاً می‌پوشانند. اخترشناسان از طریق تابش رادیویی، فروسرخ و پرتو ایکس به آن نگاه می‌کنند.

مرکز راه شیری چه چیزی دارد؟

فاصلهٔ مرکز تا منظومهٔ شمسی حدود ۲۶ هزار سال نوری است. در آن‌جا ستارگان با چگالی بسیار زیاد انباشته‌اند و خوشه‌های ستاره‌ای جوان و ابرهای مولکولی عظیم نیز دیده می‌شوند. در قلب این منطقه چشمهٔ رادیویی فشرده‌ای به نام کمان A* قرار دارد.

ابرسیاه‌چالهٔ مرکزی

با ردیابی مدار ستارگانی که در چند سال تا چند ده سال یک دور به‌دور کمان A* می‌زنند (مانند S2 با دورهٔ حدود ۱۶ سال)، اخترشناسان جرم جسم نامرئی مرکزی را حدود ۴ میلیون برابر خورشید به دست آورده‌اند. تنها یک سیاه‌چالهٔ کلان‌جرم می‌تواند چنین جرمی را در فضایی چنین کوچک جا بدهد. این پژوهش‌ها در سال ۲۰۲۰ جایزهٔ نوبل فیزیک را به رایندهارد گنتسل و آندریا گز (و، برای کار دیگری، راجر پنروز) داد. در سال ۲۰۲۲ نیز تلسکوپ افق رویداد نخستین تصویر رادیویی از سایهٔ این سیاه‌چاله را منتشر کرد.

ویژگی‌های کلیدی

ویژگیمقدار تقریبی
فاصله از خورشیدحدود ۲۶ هزار سال نوری
جرم سیاه‌چالهٔ مرکزیحدود ۴ میلیون جرم خورشیدی
جهت در آسمانصورت فلکی کمان

چرا مرکز کهکشان مهم است؟

آن‌جا محیطی افراطی از گرانش قوی، تشکیل ستاره و دینامیک ستاره‌ای است و آزمایشگاهی طبیعی برای نسبیت عام فراهم می‌کند؛ مثلاً حرکت ستارهٔ S2 نزدیک سیاه‌چاله نشان‌دهندهٔ پیشروی نقطهٔ حضیض مداری بر طبق پیش‌بینی اینشتین است. کمان A* در مقایسه با هسته‌های کهکشانی فعال بسیار کم‌نور و کم‌فعال است؛ آرام بودن آن به معنای نبود تابش یا برافزایش نیست.

پرسش‌های رایج

  1. مرکز کهکشان راه شیری کجاست؟

    مرکز کهکشان راه شیری در جهت صورت فلکی کمان قرار دارد و حدود ۲۶ هزار سال نوری از ما فاصله دارد.

  2. آیا در مرکز راه شیری سیاه‌چاله هست؟

    بله. مرکز کهکشان راه شیری سیاه‌چالهٔ کلان‌جرمی به نام کمان A* دارد که جرمش حدود ۴ میلیون برابر خورشید است.

  3. چرا مرکز کهکشان را با چشم نمی‌بینیم؟

    گرد و غبار میان‌ستاره‌ای، نور مرئی مرکز کهکشان را می‌گیرد. با طول‌موج‌های رادیویی، فروسرخ و پرتو ایکس می‌توان آن را دید.

منابع

  1. Astronomers reveal first image of the black hole at the heart of our galaxy · ESO
  2. ESO Telescope Sees Star Dance Around Supermassive Black Hole, Proves Einstein Right · ESO

آخرین بازبینی:

فکت علمی

دانستنی‌ها

همهٔ فکت‌ها

تصویر روز ناسا

در تصویرهای روز

همه

زیرمجموعه‌ها

پیوند به اینجا

مدخل‌هایی که در متنشان از مرکز کهکشانی گفته‌اند.

دانش

امروز در بخش دانش

فلک‌بین

در گوشه‌های دیگر فلک‌بین