دانشنامهجرم آسمانی
نیتروژن Nitrogen
نیتروژن عنصر شمارهٔ ۷ با نماد N است؛ گازی بی‌رنگ و بی‌بو که حدود ۷۸ درصد حجم هوای زمین را می‌سازد و در پروتئین و دی‌ان‌ای هم حضور دارد.
نام‌های دیگر: ازت
نیتروژن (در فارسی قدیمی «ازت») در دمای معمولی به‌صورت مولکول دواتمی N₂ وجود دارد. دو اتم آن با پیوند سه‌گانهٔ بسیار محکمی به هم چسبیده‌اند و برای شکستنش انرژی زیادی لازم است. به همین دلیل نیتروژن هوا بسیار کم‌واکنش است و بدن ما در تنفس آن را مصرف نمی‌کند.
## نیتروژن در جو و طبیعت
هوای خشک زمین حدود ۷۸ درصد نیتروژن، ۲۱ درصد اکسیژن و کمی گازهای دیگر است (جو زمین). گیاهان نمی‌توانند نیتروژن گازی را مستقیم جذب کنند. باکتری‌های تثبیت‌کنندهٔ نیتروژن، رعد و برق و صنعت، آن را به ترکیب‌هایی مانند آمونیاک و نیترات تبدیل می‌کنند تا گیاهان از آن بهره بگیرند. نیتروژن بخشی از آمینواسیدها و بازهای دی‌ان‌ای است.
## نیتروژن در صنعت و زندگی روزمره
فرایند هابر–بوش در آغاز سدهٔ بیستم امکان ساخت آمونیاک از نیتروژن و هیدروژن را فراهم کرد و کودهای شیمیایی را ارزان ساخت؛ بخش بزرگی از غذای جهان به این فرایند وابسته است. نیتروژن مایع که در دمای حدود ۱۹۶- درجهٔ سانتیگراد می‌جوشد برای انجماد سریع، نگهداری نمونه‌های زیستی و درمان زگیل به کار می‌رود. نیتروژن همچنین در بسته‌بندی مواد غذایی جلوی فساد را می‌گیرد.
## نیتروژن در منظومهٔ شمسی
جو تیتان، قمر زحل، نیز عمدتاً نیتروژن است و سطح پلوتو و ماه تریتون یخ نیتروژن دارد. این نشان می‌دهد نیتروژن در جهان فراوان است و در دمای پایین به شکل یخ درمی‌آید.
## پرسش‌های رایج
### چرا نیتروژن هوا را نمیتوان مستقیم مصرف کرد؟
نیتروژن هوا بسیار بیاثر است و بدن ما نمیتواند آن را به ترکیب سودمند تبدیل کند. اکسیژن است که در سلولها مصرف میشود و نیتروژن بیآنکه تغییر کند بازدم میشود.
### نیتروژن مایع چه دمایی دارد؟
نیتروژن مایع حدود ۱۹۶- درجهٔ سانتیگراد دما دارد. لمس مستقیم آن سرمازدگی شدید ایجاد میکند و باید با احتیاط به کار رود.
### نیتروژن چه ارتباطی با کود دارد؟
گیاهان برای رشد به نیتروژن نیاز دارند و کودهای نیتروژنی مانند اوره و نیترات آمونیوم آن را فراهم می‌کنند. ساخت صنعتی این کودها برای تغذیهٔ جمعیت جهان بسیار مهم بوده است.