دانشنامهمفهوم
بعد و میل Equatorial coordinate system
بعد و میل دو مختصهٔ دستگاه مختصات استواییاند که جای هر جرم را روی کرهٔ آسمان مشخص می‌کنند، مثل طول و عرض جغرافیایی روی زمین، اما برای آسمان.
نام‌های دیگر: مختصات استوایی، میل و بعد، RA و Dec
برای یافتن ستاره‌ای در آسمان باید بتوان جای آن را با دو عدد گفت. دستگاه مختصات استوایی این کار را با بعد (Right Ascension) و میل (Declination) می‌کند. این مختصات به چرخش زمین وابسته نیست و جای ستارهها را نسبت به کرهٔ سماوی ثابت نگه می‌دارد.
میل چیست؟
میل همان عرض جغرافیایی آسمانی است: زاویهٔ جرم از استوای سماوی به شمال یا جنوب. استوای سماوی میل صفر دارد، قطب شمال آسمان ۹۰+ درجه و قطب جنوب آسمان ۹۰− درجه. ستارهٔ قطبی میلی نزدیک ۹۰+ درجه دارد.
بعد چیست؟
بعد همان طول جغرافیایی آسمانی است، با این تفاوت که برحسب ساعت و دقیقه و ثانیه بیان میشود، نه درجه. کل دایره ۲۴ ساعت است و هر ساعت ۱۵ درجه است. مبدأ بعد نقطهٔ اعتدال بهاری است، یعنی جایی که خورشید هر سال در آغاز بهار از استوای سماوی به شمال میگذرد، و بعد به سمت شرق افزایش می‌یابد.
چه فایده‌ای دارد؟
- مختصات ستارهها و اجرام در فهرست‌ها و نقشه‌ها با همین دو عدد داده میشود.
- پایه‌های استوایی تلسکوپ بر همین پایه کار می‌کنند و فقط با چرخش یک محور ستاره را دنبال می‌کنند.
- رایانه‌ها و نرم‌افزارهای نقشهٔ آسمان با این مختصات هدف را پیدا می‌کنند.
تفاوت با مختصات افقی
برخلاف سمت و ارتفاع که به مکان و زمان رصدگر وابسته است، بعد و میل ثابت است. جای ستارهٔ سیریوس در فهرست ستارهها از هر نقطهٔ زمین یکی است، ولی ارتفاع آن در آسمان متفاوت است. البته به‌دلیل تقدیم اعتدالین مختصات هر چند ده سال به «اعتدال» تازه‌ای رجوع داده میشود (مثلاً J2000).
پرسش‌های رایج
### بعد و میل چیست؟
بعد و میل دو مختصهٔ دستگاه استواییاند: میل زاویهٔ شمالی–جنوبی از استوای سماوی و بعد زاویهٔ شرقی–غربی از نقطهٔ اعتدال بهاری است.
### چرا بعد را با ساعت میگویند؟
چون کرهٔ سماوی در ۲۴ ساعت یک دور کامل میچرخد. بیان بعد برحسب ساعت یعنی میدانیم یک جرم با چه تأخیری از نصفالنهار میگذرد.
### بعد و میل با طول و عرض جغرافیایی چه فرقی دارد؟
بعد و میل بر کرهٔ سماوی تعریف میشود و برای ستارهها تقریباً ثابت است، ولی طول و عرض جغرافیایی جای ما را روی زمین نشان میدهد.
### میل ستارهٔ قطبی چقدر است؟
میل ستارهٔ قطبی حدود ۸۹ درجهٔ شمالی است. به همین دلیل نزدیک قطب شمال آسمان قرار دارد و تقریباً جابه‌جا نمی‌شود.