خوشه ستاره‌ای Star cluster

خوشهٔ ستاره‌ای (Star cluster) گروهی از ستارگان است که از یک ابر مولکولی واحد زاده شده‌اند و با گرانش دست‌کم برای مدتی کنار هم می‌مانند. چون ستارگان یک خوشه هم‌سن‌اند، از یک ماده ساخته شده‌اند و تقریباً هم‌فاصله از ما هستند، خوشه‌ها آزمایشگاه عالی برای مطالعهٔ فرگشت ستارگان به‌شمار می‌روند.

دو نوع اصلی خوشه‌های ستاره‌ای وجود دارد.

خوشهٔ باز و خوشهٔ کروی چه تفاوتی دارند؟

خوشه‌های باز صدها تا چند هزار ستاره دارند، جوان‌اند (از چند میلیون تا چند میلیارد سال) و در صفحهٔ کهکشان قرار دارند. ستارگانشان سست و نامنظم کنار هم‌اند و با گذر زمان پراکنده می‌شوند. خوشهٔ پروین نمونه‌ای مشهور است.

خوشه‌های کروی ده‌ها هزار تا میلیون‌ها ستاره دارند، بسیار کهن‌اند (اغلب بیش از ۱۰ میلیارد سال) و با گرانش قوی در کره‌ای فشرده کنار هم مانده‌اند. آن‌ها در هالهٔ کهکشان می‌گردند. برای جزئیات می‌توانید خوشهٔ کروی را ببینید.

خوشه‌ها چه کمکی به ستاره‌شناسی می‌کنند؟

از روی نمودار هرتسپرونگ–راسل یک خوشه می‌توان سن آن را تعیین کرد: نقطه‌ای که ستاره‌ها از رشتهٔ اصلی جدا می‌شوند، «نقطهٔ برگشت» نام دارد و هر چه پایین‌تر باشد، خوشه پیرتر است. از این راه سن خوشه‌های کروی و حداقل سن جهان سنجیده شده است. همچنین متغیرهای قیفاووسی درون خوشه‌ها در سنجش فاصله‌ها به‌کار می‌آیند.

علاوه بر این دو نوع، «پیوند ستاره‌ای» (association) گروه‌هایی بسیار جوان و سست‌اند که گرانش نگه‌دارنده‌شان ضعیف است.

پرسش‌های رایج

### خوشهٔ ستاره‌ای چیست؟
خوشهٔ ستاره‌ای گروهی از ستارگان است که از یک ابر گازی ساخته شده‌اند و با گرانش کنار هم مانده‌اند.

### تفاوت خوشهٔ باز و کروی چیست؟
خوشهٔ باز کوچک‌تر، جوان‌تر و نامنظم است، اما خوشهٔ کروی پرستاره، کهن و گرد و فشرده است.

### چرا خوشه‌ها برای ستاره‌شناسان مهم‌اند؟
ستاره‌های یک خوشه هم‌سن و هم‌فاصله‌اند، پس مقایسهٔ آن‌ها نحوهٔ فرگشت ستاره‌ها را نشان می‌دهد.

### نمونهٔ خوشهٔ باز در آسمان چیست؟
خوشهٔ پروین و خوشهٔ هیادس نمونه‌های معروف خوشهٔ باز و قابل دیدن با چشم‌اند.